Wysłuchanie dziecka w sprawie rodzinnej – czego unikać

Wysłuchanie vs. Przesłuchanie – dlaczego mylisz te pojęcia?

W języku potocznym te słowa są używane zamiennie, ale w prawie rodzinnym dzieli je przepaść. Klienci często wchodzą do mojej kancelarii i mówią: „Chcę powołać córkę na świadka, żeby powiedziała, jak on pije”. Wtedy muszę wylać im na głowę kubeł zimnej wody.

Przesłuchanie w charakterze świadka (dotyczy rzadkich przypadków i zazwyczaj starszych dzieci, np. powyżej 13 lub 17 lat w sprawach karnych) to procedura dowodowa. Natomiast w sprawach o rozwód czy kontakty mamy do czynienia z wysłuchaniem. Jaka jest różnica?

• Cel: Wysłuchanie ma na celu poznanie potrzeb emocjonalnych dziecka, a nie udowodnienie winy rodzica.
• Forma: To luźna rozmowa, a nie seria pytań „tak/nie”.
• Atmosfera: Brak barier, brak togi (często sędziowie ją zdejmują), brak publiczności.

Jak wygląda „Niebieski Pokój” i co się tam dzieje?

Procedura wysłuchania odbywa się poza salą rozpraw. Sądy dysponują specjalnymi pomieszczeniami, potocznie zwanymi „Niebieskimi Pokojami” (choć kolory bywają różne). To pokoje stylizowane na bawialnie lub przytulne gabinety. Są tam fotele, stolik, zabawki, kredki.

Kto jest w środku?

Zazwyczaj tylko Sędzia. Często (i o to warto wnioskować!) towarzyszy mu biegły psycholog. Psycholog jest tam po to, by tłumaczyć język prawniczy na dziecięcy i dbać o komfort emocjonalny małego rozmówcy.

Co robią rodzice?

Rodzice czekają na korytarzu. To kluczowe. Dziecko nie może czuć na sobie wzroku matki czy ojca. Musi wiedzieć, że to, co powie, jest bezpieczne. Choć oczywiście – i tu uwaga – z wysłuchania sporządza się notatkę urzędową lub nagranie, z którym rodzice mogą się później zapoznać. Dziecko powinno być o tym uprzedzone w delikatny sposób.

Ile lat musi mieć dziecko, żeby sąd je wysłuchał?

Polskie prawo nie stawia sztywnej granicy wieku, np. „od 13 lat”. Przepis mówi o „rozwoju umysłowym, stanie zdrowia i stopniu dojrzałości”. W praktyce oznacza to, że sędzia może wysłuchać nawet rezolutnego 7-latka, jeśli uzna, że dziecko rozumie sytuację.

Najczęściej jednak wysłuchuje się dzieci w wieku szkolnym (9-10 lat i więcej). Nastolatkowie (13+) są wysłuchiwani niemal standardowo, a ich zdanie ma dużą wagę. Im dziecko starsze, tym trudniej sądowi orzec wbrew jego woli – bo jak zmusić 16-latka do wizyt u ojca, jeśli on zaprze się i nie wsiądzie do samochodu?

Konflikt lojalnościowy – czyli pytanie, którego sędzia NIE zada

Największy strach rodziców: „Sędzia zapyta go: kogo kochasz bardziej?”.
Spokojnie. Mądry sędzia nigdy nie zada takiego pytania. Byłoby to okrucieństwo.

Rozmowa toczy się wokół codzienności:

• „Jak spędzasz czas z tatą?”
• „Co robicie, jak jesteś u mamy?”
• „Czy jest coś, co cię martwi?”
• „Gdzie masz swoich kolegów i gdzie lepiej ci się odrabia lekcje?”

Z tych odpowiedzi sąd buduje obraz więzi. Dziecko często nieświadomie zdradza więcej, niż gdyby zapytać je wprost. Na przykład: „U taty jest fajnie, ale ciągle pyta o mamę i krzyczy” – to sygnał dla sądu, że kontakty są obciążone konfliktem dorosłych.

Jak przygotować dziecko (i czy w ogóle to robić)?

To najtrudniejsze zadanie. Nie możesz instruować, ale nie możesz też wysłać dziecka w nieznane bez słowa wyjaśnienia. Oto strategia, którą polecam w Kancelarii:

1. Zdejmij ciężar decyzyjny: Powiedz dziecku: „Pani sędzia chce cię poznać i pogadać. Nie musisz nic wybierać. Decyzję podejmują dorośli, ty masz tylko opowiedzieć, co czujesz”. To zdejmuje z barków dziecka poczucie winy za „zdradę” jednego z rodziców.
2. Opisz miejsce: „To będzie taki pokój z zabawkami, będziesz tam sam z panią sędzią, my poczekamy na korytarzu”.
3. Zapewnij o miłości: Bez względu na to, co powiesz, mama i tata cię kochają.

Czy zdanie dziecka jest wiążące dla Sądu?

Nie. I to jest bardzo ważne. Sąd musi wziąć pod uwagę „rozsądne życzenia” dziecka, ale nadrzędną zasadą jest dobro dziecka. Czasem te dwie rzeczy stoją w sprzeczności.

Przykład: 12-latek chce mieszkać z ojcem, bo ten nie każe mu się uczyć, pozwala pić colę i grać w gry do rana. Matka jest wymagająca („zła”). Sąd, widząc to, może orzec, że dziecko zostanie przy matce, mimo że „woli” ojca. Dlaczego? Bo wola dziecka wynika z niedojrzałości i chęci unikania obowiązków, a w dłuższej perspektywie brak edukacji i zasad zaszkodzi dziecku.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania