Partner a konkubent

Partner czy konkubent – co to właściwie znaczy?

Często przychodzą do mnie Klienci, którzy poprawiają mnie, gdy używam słowa „konkubinat”. Mówią: „Mecenasie, my nie jesteśmy konkubinatem, to brzmi tak… patologicznie. My żyjemy w związku partnerskim”. Rozumiem to doskonale. Język ewoluuje i słowo „partner” brzmi nowocześnie, sugeruje równość i wybór.

Musisz jednak wiedzieć, że z perspektywy sali sądowej, semantyka schodzi na drugi plan. Polskie prawo (na ten moment) nie zna definicji „związku partnerskiego”. Nie ma ustawy, która regulowałaby Wasze prawa i obowiązki tylko dlatego, że mieszkacie razem i prowadzicie wspólne gospodarstwo domowe.

Dlatego w tym artykule będę używał tych pojęć wymiennie, ale z naciskiem na skutki prawne. Bo to, jak się do siebie zwracacie przy śniadaniu, to Wasza prywatna sprawa. Ale to, jak potraktuje Was urzędnik skarbowy lub sędzia po śmierci jednego z Was – to już twarde realia, na które musisz się przygotować.

Pieniądze i majątek – największa pułapka „wolnych związków”

To jest moment, w którym romantyzm zazwyczaj zderza się z brutalną rzeczywistością. W małżeństwie, z chwilą ślubu, powstaje automatycznie ustawowa wspólność majątkowa (chyba że podpiszecie intercyzę). Oznacza to, że co do zasady, to co zarobicie, jest wspólne.

A jak to wygląda, gdy decydujecie się na konkubinat? Tutaj panuje ustrój rozdzielności majątkowej. I to takiej bezwzględnej. Nie ma „naszych pieniędzy” w świetle prawa. Są Twoje pieniądze i pieniądze Twojego partnera.

Wyobraź sobie sytuację: żyjecie razem 15 lat. Ty zajmujesz się domem i dziećmi, a partner rozwija firmę i kupuje dom (na siebie, bo Ty nie masz zdolności kredytowej). Wszyscy myślą, że to „Wasz dom”. Jeśli jednak dojdzie do rozstania, Ty wychodzisz z walizką, a dom zostaje przy nim. Dlaczego? Bo w księdze wieczystej widnieje tylko on.

Oczywiście, istnieje coś takiego jak spółka cywilna – i często sądy próbują rozliczać konkubinat, stosując przepisy o zniesieniu współwłasności lub bezpodstawnym wzbogaceniu, ale jest to proces żmudny, drogi i trudny dowodowo. W małżeństwie masz domniemanie równych udziałów. W związku partnerskim musisz udowodnić każdą złotówkę włożoną w cudzy majątek.

Kredyt hipoteczny brać razem czy osobno?

Często pary pytają mnie: „Czy jak weźmiemy razem kredyt, to zabezpiecza nas to majątkowo?”. Odpowiedź brzmi: to zależy, co wpiszecie w akcie notarialnym zakupu nieruchomości.

Sam kredyt czyni Was dłużnikami solidarnymi wobec banku (bank może ścigać o całość długu każdego z Was). Ale kredyt nie czyni Was automatycznie właścicielami po połowie. Kluczowe jest to, co znajdzie się w akcie notarialnym przenoszącym własność.

Śmierć partnera – scenariusz, o którym nikt nie chce myśleć

To jest temat najtrudniejszy, ale jako adwokat muszę Cię przed nim ostrzec. W polskim prawie spadkowym partner/konkubent nie istnieje. Nie należy do żadnej grupy spadkowej.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli Twój partner zginie w wypadku i nie zostawił testamentu, dziedziczą po nim ustawowo: dzieci, żona (jeśli formalnie nie wziął rozwodu!), rodzice, rodzeństwo… Ale nie Ty. Możesz mieszkać z nim 30 lat, opiekować się nim w chorobie, a po pogrzebie zapuka do drzwi jego daleka kuzynka i poprosi o klucze do mieszkania. I będzie miała do tego pełne prawo.

Co więcej, nawet jeśli partner zapisze Ci wszystko w testamencie, wpadasz w III grupę podatkową. Oznacza to, że dla urzędu skarbowego jesteś osobą obcą i zapłacisz wysoki podatek od spadków i darowizn. Małżonkowie są z tego zwolnieni całkowicie.

Dzieci a „wolny związek” – tu prawo działa inaczej

O ile w kwestiach majątkowych państwo traktuje Was jak obcych, o tyle w kwestii dzieci, dobro małoletniego jest nadrzędne. Jednak procedury są inne niż w małżeństwie.

W małżeństwie obowiązuje domniemanie, że mąż matki jest ojcem dziecka. W konkubinacie konieczne jest uznanie ojcostwa w Urzędzie Stanu Cywilnego (można to zrobić jeszcze w ciąży) lub sądowe ustalenie ojcostwa, jeśli partner nie chce tego zrobić dobrowolnie.

Warto pamiętać, że alimenty na dziecko pozamałżeńskie ustalane są na identycznych zasadach, jak na dziecko z małżeństwa. Fakt braku ślubu nie zwalnia żadnego z rodziców z odpowiedzialności finansowej. Dziecko ma również pełne prawo do dziedziczenia po obojgu rodzicach, niezależnie od statusu ich związku.

„Czy jest Pani rodziną?” – problem w szpitalu

To klasyczny przykład życiowej uciążliwości. Trafiasz do szpitala, partner przybiega zdenerwowany, a lekarz odmawia udzielenia informacji, zasłaniając się przepisami. Zgodnie z prawem, lekarz udziela informacji pacjentowi lub osobom upoważnionym.

W przypadku małżeństwa zazwyczaj nie ma problemu (choć i tu bywa różnie), ale jako „partner”, nie masz ustawowego prawa do wglądu w dokumentację medyczną. Rozwiązanie? Musisz zadbać o to wcześniej. Pisemne upoważnienie do dostępu do informacji medycznej dla partnera, złożone w przychodni lub noszone w portfelu, rozwiązuje ten problem.

Przelewy między partnerami a Urząd Skarbowy

Robicie sobie przelewy na „życie”? Kupujesz partnerowi samochód w prezencie? Uważaj. W małżeństwie przepływy finansowe są neutralne podatkowo (w ramach wspólności) lub zwolnione z podatku (przy darowiznach, po zgłoszeniu). W związku partnerskim każda większa kwota przekazana drugiej stronie może zostać potraktowana jako darowizna.

Kwota wolna od podatku dla osób niespokrewnionych (III grupa) jest bardzo niska (obecnie to 5 733 zł w ciągu 5 lat od jednej osoby). Wszystko powyżej podlega opodatkowaniu. Często o tym zapominamy, a darowizna (nawet nieformalna) może stać się przedmiotem zainteresowania fiskusa, np. przy zakupie mieszkania, gdy urząd zapyta: „Skąd miała Pani pieniądze na wkład własny?”.

Jak bezpiecznie żyć bez ślubu? Lista kroków

Nie chcę Cię straszyć. Konkubinat może być wspaniałą, trwałą relacją. Ale jako adwokat, widzę ryzyka tam, gdzie Ty widzisz miłość. Aby spać spokojnie, warto „protezować” instytucję małżeństwa umowami cywilnoprawnymi. Co polecam?

• Testamenty wzajemne: To absolutna podstawa, jeśli chcecie po sobie dziedziczyć.
• Umowy o współwłasności: Kupujecie coś cennego? Zadbajcie o faktury na oba nazwiska lub odpowiednie wpisy w aktach notarialnych.
• Umowa konkubencka (partnerska): To rodzaj umowy cywilnej, w której określacie zasady rozliczeń, podziału kosztów i ewentualnego podziału majątku po rozstaniu. Choć nie ma mocy „intercyzy”, jest potężnym dowodem w sądzie.
• Upoważnienia: Medyczne, do odbioru korespondencji, do konta bankowego.