Spis treści
Konkubinat


adwokat Iwo Klisz

Jak i gdzie możesz liczyć na moją pomoc?

Zapraszam na nasz kanał YouTube

Jak podzielić majątek? - pobierz darmowy poradnik

Główne Tematy

Czym jest konkubinat? Czym życie w konkubinacie różni się od związku formalnego?

Czasy, w których większość par była małżeństwem, powoli przechodzą do historii. Dziś wiele osób nie widzi korzyści z życia w formalnym związku, szukając większej swobody i niezależności. Konkubinat to jednak nie tylko kwestie praktyczne, ale również określone uregulowania prawne. Czym się różni związek partnerski od małżeństwa i o czym musisz pamiętać, decydując się na konkubinat w Polsce?

Czym jest konkubinat?

Konkubinat z definicji to nieformalny związek dwóch osób, w przypadku którego partnerzy nie wstępują w związek małżeński. Tym samym z punktu widzenia prawa różni się od małżeństwa tym, że konkubenci są traktowani jako niezależne od siebie osoby.

Samo pojęcie konkubinatu aktualnie jest w praktyce nieformalnie odróżniane od związku partnerskiego. W tym przypadku istotne znaczenie ma brak rozróżnienia na płeć partnerów. Konkubinat jest częściej postrzegany jako związek kobiety i mężczyzny, podczas gdy pojęcie „związek partnerski” jest używane na określenie związku dwojga ludzi również tej samej płci.

Konkubinat – prawa partnerów żyjących w związku nieformalnym

Konkubinat jest inaczej określany jako kohabitacja. Partnerzy żyją ze sobą praktycznie tak, jak w małżeństwie – z uwzględnieniem zarówno więzi emocjonalnej, jak i fizycznej czy gospodarczej. Nie wstępują jednak w formalny związek małżeński. Polskie prawo nie zawiera przepisów dotyczących partnerstwa. Życie w konkubinacie nie wpływa więc na sytuację prawną konkubenta i konkubiny.

Do głównych praw konkubentów należy zaliczyć możliwość uzyskania informacji medycznych. Jeśli konkubent trafi do szpitala – przy braku zastrzeżenia przez pacjenta prośby o nieinformowanie o jego stanie zdrowia – druga osoba może uzyskać dane o leczeniu. Może się to okazać bardzo istotne zwłaszcza w sprawach nagłych. W prawie medycznym osoba bliska jest nie tylko małżonkiem, krewnym do drugiego stopnia lub powinowatym do drugiego stopnia w linii prostej, ale również m.in. osobą pozostającą we wspólnym pożyciu czy przedstawicielem ustawowym. Niestety, poza takimi szczątkowymi regulacjami próżno w polskich ustawach szukać specjalnych uprawnień gwarantowanych konkubentom.

Konkubinat w Polsce a małżeństwo – co się bardziej opłaca?

Swoboda wynikająca z życia w nieformalnym związku może jednak rodzić również problemy. Z chwilą wejścia w związek małżeński partnerzy uzyskują szereg praw i obowiązków, które dotyczą ich wspólnych spraw. Oprócz dostępu do licznych ułatwień, w tym np. podatkowych (możliwość wspólnego rozliczenia podatku dochodowego) czy programów „na start” – chociażby mieszkaniowych – mających na celu wsparcie rodzin i preferujących małżeństwa – nie muszą się martwić również o kwestie dziedziczenia.

W Polsce spadkobranie może odbyć się na podstawie testamentu bądź ustawy. Dziedziczenie ustawowe obejmuje z góry ustalony w kodeksie cywilnym porządek, który wiąże sąd bądź notariusza przy określaniu porządku spadkowego. W tym przypadku w pierwszej grupie osobą powołaną do spadku jest małżonek i ewentualnie dzieci zmarłego. Tym samym, nawet jeśli partner za życia nie spisał testamentu i np. umiera nagle, jego rodzina nie musi martwić się o prawo do majątku. Co zatem z konkubentem?

Nieformalny partner nie jest uwzględniony w porządku dziedziczenia ustawowego. Jedyną możliwością powołania go do spadku jest spisanie testamentu. Niestety, w praktyce nie każdy partner żyjący w konkubinacie o tym pamięta. Może więc dojść do dramatycznych sytuacji, w których wieloletni konkubent nie uzyska praw do majątku zmarłego, bo ten przypadnie rodzinie, która od lat nie utrzymywała z nim kontaktu.

Konkubinat a spadek – kwestie podatkowe

Nawet jeśli konkubent przed śmiercią spisał testament – co nie jest skomplikowane i może być dokonane również w zaciszu własnego domu, bez udziału notariusza – problemem może być samo wykonanie jego ostatniej woli. Małżonek należy do grupy „0” w zakresie podatku od spadków i darowizn. Dzięki temu za życia formalni partnerzy mogą bez przeszkód dokonywać między sobą przesunięć majątku, a po śmierci małżonek nie zapłaci podatku od spadku.

Całkiem inaczej sytuacja wygląda w przypadku podatku od spadku po osobie, która żyła w związku nieformalnym. Konkubenci muszą uiścić podatek. Ze względu na fakt, że zostali oni umieszczeni w III grupie podatkowej, której nie obowiązują żadne zwolnienia, płacą podatek w pełnej wysokości i to nie tylko od środków pieniężnych, ale od całej wartości przysporzenia – czyli również np. od nieruchomości. Może się to okazać kosztowne. Pamiętaj również, że jeżeli konkubent w testamencie pominął osoby, które byłyby powołane do dziedziczenia z ustawy, części z nich przysługuje prawo do ubiegania się o zachowek.

Konkubinat a finanse – rozliczenie kwestii majątkowych przy zakończeniu związku bez ślubu

Po zakończeniu nieformalnego związku konieczne jest rozliczenie konkubinatu. W przypadku związku małżeńskiego najczęściej stosowanym ustrojem majątkowym jest wspólność ustawowa. Ustanowienie rozdzielności wymaga bowiem wizyty u notariusza. Podział majątku wspólnego następuje więc zgodnie z przepisami wspólności lub na mocy sporządzonej wcześniej intercyzy.

W zakres wspólnego majątku wchodzi to, co małżonkowie nabyli w trakcie małżeństwa. Wyłączone z tego zakresu są np. przedmioty otrzymane w drodze spadkobrania. Na tej podstawie osoba, która nie pracuje – np. dlatego, że zajmuje się domem lub jest niezdolna do pracy – przy rozwodzie nabywa prawo do połowy zgromadzonego majątku. W analogicznej sytuacji w konkubinacie partner po rozstaniu nie miałby żadnych praw do majątku drugiego z konkubentów. Nawet jeśli związek trwał wiele lat, każdy zachowuje prawo jedynie do swoich dóbr, zarówno przed, jak i po zakończeniu związku.

Należy jednak pamiętać, że w przypadku konkubentów obowiązują również ogólne przepisy kodeksu cywilnego. Jeśli więc partnerzy nabywają rzecz wspólnie, jest ona objęta ich współwłasnością. Przy rozliczeniu konkubinatu obie strony są więc zobowiązane do podjęcia decyzji na temat dalszego korzystania z danych przedmiotów nabytych. Możliwe jest też zniesienie współwłasności, np. poprzez spłatę drugiego współwłaściciela.

Jeśli jedna z osób pozostających w konkubinacie przez lata wspólnego życia czyniła nakłady na majątek drugiej, może się domagać ich rozliczenia. Wymaga to jednak wykazania roszczenia zarówno co do zasady, jak i co do wysokości należności.

Picture of adwokat Iwo Klisz

adwokat Iwo Klisz

Wspólnik zarządzający w "Klisz i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych". Specjalista z zakresu prawa rodzinne, rozwodów i podziału majątku, były wykładowca akademicki na Uniwersytecie Wrocławskim. tel. 695 560 425, e-mail: [email protected]

Umów się na konsultację prawną

tel. kom. 695 560 425
tel. 71 740 50 00

podział majątku wrocław

Skontaktuje się ze mną teraz!

WROCŁAW – WARSZAWA – POZNAŃ – KATOWICE – GDAŃSK – KRAKÓW – BYDGOSZCZ

rozwód wrocław

Skontaktuje się ze mną teraz!

WROCŁAW – WARSZAWA – POZNAŃ – KATOWICE – GDAŃSK – KRAKÓW – BYDGOSZCZ