Utrudnianie kontaktów z dzieckiem

Kiedy mamy do czynienia z utrudnianiem kontaktów?

Wielu rodziców myśli, że utrudnianie to tylko sytuacja, w której matka lub ojciec staje w drzwiach i mówi: „Nie wejdziesz”. To jednak wierzchołek góry lodowej. W mojej kancelarii spotykam się z o wiele bardziej wyrafinowanymi metodami, które – z prawnego punktu widzenia – są tak samo naganne.

Prawo do utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie jest niezależne od władzy rodzicielskiej. Nawet rodzic pozbawiony władzy ma prawo (i obowiązek!) widywać się z dzieckiem, chyba że sąd zakazał tego ze względu na bezpieczeństwo małoletniego.

Oto najczęstsze formy utrudniania, z jakimi walczymy w sądzie:

• Notoryczne choroby: Dziecko „choruje” dziwnym trafem w każdy drugi i czwarty weekend miesiąca (czyli wtedy, gdy wypada Twój termin).
• Manipulacja czasem: Spóźnianie się na miejsce odbioru dziecka o godzinę lub dwie, skracanie spotkania pod byle pretekstem.
• Planowanie atrakcji: „Oj, zapomniałam, że dzisiaj masz termin, kupiłam już bilety do kina dla całej rodziny”.
• Buntowanie dziecka (alienacja): Sączenie jadu, przez co dziecko wchodzi w konflikt lojalnościowy i samo odmawia wyjścia.

Wymówka numer 1: „Przecież ja nie zabraniam, ale dziecko nie chce iść”

To zdanie słyszę w sądach niemal na każdej rozprawie dotyczącej egzekucji kontaktów. Rodzic wiodący rozkłada ręce i robi niewinną minę: „Wysoki Sądzie, ja syna spakowałam, buty stoją w przedpokoju, ale on płacze i trzyma się futryny. Przecież go nie wypchnę”.

Czy to zamyka sprawę? Absolutnie nie. Sądy rodzinne są wyczulone na taką postawę. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że na rodzicu, pod którego pieczą dziecko pozostaje, ciąży obowiązek nie tylko biernego nieprzeszkadzania, ale aktywnego zachęcania dziecka do kontaktu.

Jeśli matka lub ojciec mówi „idź jak chcesz, a jak nie chcesz, to zostań” – w świetle prawa nie wykonuje orzeczenia sądu. To prosta droga do tego, by sąd uznał, że ma miejsce alienacja rodzicielska, czyli celowe nastawianie dziecka przeciwko drugiemu opiekunowi.

Czy wzywać Policję, gdy nie mogę zobaczyć dziecka?

To naturalny odruch – skoro ktoś łamie prawo (wyrok sądu), dzwonimy po służby. Musisz jednak wiedzieć, że interwencja policji przy kontaktach rzadko wygląda tak, jakbyś tego oczekiwał.

Policjant nie ma prawa wejść do mieszkania siłą, zabrać płaczącego dziecka i wsadzić go do Twojego samochodu. To byłoby traumatyczne dla małoletniego. Co więc może zrobić patrol?

1. Przyjechać na miejsce.
2. Wylegitymować strony.
3. Stwierdzić fakt: „Ojciec przybył, matka oświadczyła, że dziecka nie wyda”.
4. Sporządzić notatkę służbową.

Więcej o roli funkcjonariuszy w takich sytuacjach pisałem w artykule: Matka utrudnia kontakt z dzieckiem – czy wzywać policję?.

Etap 1: Zagrożenie nakazaniem zapłaty (Finansowy bat)

Skoro siła fizyczna nie wchodzi w grę, ustawodawca wymyślił mechanizm finansowy. Jest to procedura dwuetapowa opisana w Kodeksie postępowania cywilnego.

Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku o zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. Mówiąc prościej: Sąd wydaje postanowienie, w którym mówi do opornego rodzica: „Jeśli jeszcze raz nie wydasz dziecka w terminie, zapłacisz 500 zł (lub 1000 zł) za każde takie zdarzenie”.

Sama groźba często wystarcza. Wizja płacenia np. 2000 zł miesięcznie za cztery nieodbyte weekendy skutecznie „leczy” z nagłych chorób czy niechęci dziecka. Pamiętaj jednak, że aby złożyć taki wniosek, musisz mieć już prawomocny wyrok lub postanowienie (np. zabezpieczenie) regulujące kontakty. Jeśli macie tylko ustną umowę – sąd nic nie zrobi.

Etap 2: Nakazanie zapłaty (Egzekucja pieniędzy)

Jeśli „żółta kartka” w postaci zagrożenia nie poskutkowała i matka (lub ojciec) nadal utrudnia kontakty, przechodzimy do egzekucji. Składamy do sądu wniosek o nakazanie zapłaty.

W tym momencie Sąd nie bada już, czy kontakty są dobre dla dziecka (to ustalono wcześniej). Sąd liczy tylko: „Było zagrożenie 500 zł. Nie odbyły się 3 spotkania. Zasądzam 1500 zł na rzecz poszkodowanego rodzica”. Co ważne – te pieniądze trafiają do Twojej kieszeni, a nie do Skarbu Państwa. Mają Ci zrekompensować straty moralne i koszty przygotowań.

Broń atomowa: Zmiana miejsca zamieszkania dziecka

Czasami kary finansowe nie działają. Bywa, że rodzic utrudniający jest bardzo zamożny i traktuje grzywny jako „abonament na wyłączność dziecka”. Albo jest tak zdeterminowany w swojej nienawiści do byłego partnera, że żadne pieniądze go nie powstrzymają.

Wtedy pozostaje najcięższe działo: wniosek o zmianę miejsca zamieszkania dziecka przy Tobie. Jeśli sąd uzna, że postawa wiodącego rodzica trwale zagraża rozwojowi emocjonalnemu dziecka (a odcinanie od drugiego rodzica JEST zagrożeniem), może zdecydować o przeniesieniu dziecka do Ciebie.

To proces trudny i wymagający opinii biegłych z OZSS, ale w mojej praktyce wielokrotnie skuteczny. Często samo złożenie takiego wniosku działa na opornego rodzica otrzeźwiająco. Widmo utraty codziennej pieczy nad dzieckiem jest silniejszym motywatorem niż jakakolwiek grzywna. Warto też rozważyć model, jakim jest opieka naprzemienna, która z założenia eliminuje problem „gościa” w życiu dziecka.

Jak udowodnić utrudnianie kontaktów przed sądem?

W sądzie nie liczy się to, co wiesz, ale to, co możesz udowodnić. Aby wygrać sprawę o zagrożenie nakazaniem zapłaty, musisz budować materiał dowodowy systematycznie. Nie wystarczy Twoje słowo przeciwko słowu matki/ojca.

Co jest dobrym dowodem?

• Notatki policyjne: Jak wspomniałem wyżej – kluczowy dowód na Twoją obecność pod drzwiami.
• SMS-y i e-maile: Korespondencja, w której druga strona odwołuje spotkania lub w której Ty pytasz „dlaczego nie mogę odebrać córki?”.
• Świadkowie: Zabieraj ze sobą kogoś na próbę odbioru dziecka (babcię, dziadka, przyjaciela). Ich zeznania potwierdzą wersję wydarzeń.
• Nagrania: Czy nagranie może być dowodem? Tak, w sprawach rodzinnych sądy często dopuszczają nagrania z domofonu czy rozmów telefonicznych, jeśli wykazują one agresję lub manipulację drugiej strony.

Pamiętaj, aby dokumentować każdą próbę kontaktu. Prowadź „dziennik kontaktów” – zapisuj daty, godziny i powody, jakie podaje druga strona przy odmowie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania