Niepłacenie alimentów: Więzienie, Komornik czy Fundusz? Poradnik

Mam wyrok, ale pieniędzy brak. Od czego zacząć?

Często słyszę w kancelarii: „Panie Mecenasie, mam wyrok, ale na koncie nadal pusto. Były mąż (lub partnerka) śmieje mi się w twarz”. To moment krytyczny. Musisz wiedzieć, że sąd sam z siebie nie przeleje Ci pieniędzy. Wyrok sądowy ustala jedynie obowiązek.

Aby zmusić dłużnika do płacenia, potrzebujesz klauzuli wykonalności. To urzędowa pieczęć sądu, która stwierdza: „ten wyrok nadaje się do egzekucji”. Dopiero z takim dokumentem możesz udać się do komornika. Pamiętaj, że w sprawach alimentacyjnych sądy często nadają tę klauzulę z urzędu, ale warto to sprawdzić.

Co realnie może zrobić komornik w sprawie o alimenty?

Komornik w sprawach alimentacyjnych ma szersze uprawnienia niż przy zwykłych długach. To Twoja pierwsza linia obrony. Jeśli komornik i alimenty to temat, który spędza Ci sen z powiek, musisz wiedzieć, jakie narzędzia posiada ten funkcjonariusz:

• Zajęcie wynagrodzenia: W przypadku alimentów komornik może zająć aż 60% pensji (przy zwykłych długach jest to 50%), a kwota wolna od potrąceń w zasadzie nie obowiązuje.
• Zajęcie rachunków bankowych: Blokada środków na koncie.
• Zajęcie zwrotu podatku: Urząd Skarbowy przeleje nadpłatę podatku dłużnika bezpośrednio do komornika.

Warto pamiętać, że jeśli dłużnik ucieka z majątkiem za granicę, sprawa się komplikuje, ale nie jest przegrana. Alimenty, gdy dłużnik jest za granicą, są możliwe do odzyskania, choć procedura wymaga współpracy z sądami okręgowymi w Polsce i zagranicznymi odpowiednikami.

Dłużnik pracuje „na czarno” lub ukrywa dochody

To plaga polskich spraw alimentacyjnych. Oficjalnie bezrobotny, a jeździ nowym samochodem zarejestrowanym na matkę lub nową partnerkę. Co wtedy? Komornik często rozkłada ręce, bo w systemie ZUS dłużnik nie figuruje.

Tutaj musisz wykazać się inicjatywą. Wniosek do komornika o wyjawienie majątku to podstawa. Jeśli dłużnik skłamie przed sądem co do swojego majątku, grozi mu odpowiedzialność karna za składanie fałszywych zeznań. Dodatkowo, w mojej pracy często sugeruję Klientom złożenie wniosku do Państwowej Inspekcji Pracy o kontrolę u pracodawcy, który zatrudnia dłużnika „na lewo”.

Temat jest szeroki, dlatego jeśli podejrzewasz taki scenariusz, koniecznie doczytaj o tym, jak traktowane są alimenty a praca na czarno.

Kiedy niepłacenie alimentów to przestępstwo (Art. 209 KK)?

W 2017 roku przepisy zostały zaostrzone. Kiedyś trzeba było udowodnić „uporczywość”, co było trudne. Dziś sprawa jest jasna (teoretycznie). Przestępstwo popełnia ten, kto:

1. Uchyla się od obowiązku alimentacyjnego określonego orzeczeniem sądu lub ugodą.
2. Łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych (czyli np. 3 miesięcy).

Dłużnik nie musi nie płacić „złośliwie”. Wystarczy fakt, że nie płaci. Jeśli więc Twój były partner „kapie” po 50 zł miesięcznie przy zasądzonych 1000 zł, to po pewnym czasie suma zaległości i tak przekroczy próg trzech pełnych rat. Wtedy możesz złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Fundusz Alimentacyjny – pomocna dłoń (z warunkami)

Jeśli egzekucja komornicza okaże się bezskuteczna (komornik musi wydać stosowne zaświadczenie), możesz zwrócić się do państwa. Fundusz Alimentacyjny wypłaci Ci świadczenie (obecnie do 500 zł, choć trwają prace nad podwyższeniem progu), ale pod pewnymi warunkami.

Kluczowe jest kryterium dochodowe. Niestety, wielu rodziców pracujących na etacie przekracza ten próg o przysłowiowe grosze. Warto jednak sprawdzić aktualne przepisy, bo Fundusz Alimentacyjny i zaległe alimenty to temat dynamiczny. Pamiętaj też, że pieniądze z Funduszu to dług dłużnika wobec Skarbu Państwa – i państwo ten dług ściąga bardzo skutecznie.

Zabranie prawa jazdy i wpis do BIG

Czasami bardziej niż komornika dłużnicy boją się utraty komfortu życia. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów daje gminie możliwość wystąpienia do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. To bolesna sankcja, zwłaszcza dla osób, które zarabiają jako kierowcy lub przedstawiciele handlowi.

Kolejnym krokiem jest wpis do Biura Informacji Gospodarczej (BIG). Dłużnik z takim wpisem nie weźmie kredytu, nie kupi telefonu na raty, a czasem nawet nie podpisze umowy na internet. To „miękkie” metody, które często okazują się zadziwiająco skuteczne.

Czy zaległe alimenty przepadają?

Wiele osób pyta o przedawnienie. Tutaj prawo stoi po stronie dziecka. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat, ALE bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, dopóki dziecko jest niepełnoletnie i pozostaje pod władzą rodzicielską.

Co więcej, za każdy dzień zwłoki należą Ci się odsetki ustawowe za opóźnienie. Po kilku latach odsetki od alimentów mogą urosnąć do kwoty, która pozwoli np. na opłacenie studiów dziecka. Nie rezygnuj z nich.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o niepłacenie alimentów