Czy darowizna podlega podziałowi przy rozwodzie?

Darowizna a majątek osobisty – co mówią przepisy?

Wyobraź sobie taką sytuację: Twoi rodzice, widząc, że zakładasz rodzinę, przepisują na Ciebie działkę budowlaną. Mija 10 lat, bierzecie rozwód, a Twój małżonek twierdzi: „Działkę dostaliśmy w trakcie małżeństwa, więc połowa jest moja”. Czy ma rację?

Absolutnie nie. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stawia sprawę jasno. Przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę wchodzą w skład majątku osobistego małżonka. Nie ma znaczenia, czy darowiznę otrzymałeś przed ślubem, czy w trakcie trwania najbardziej zgodnego małżeństwa.

Dlatego, jeśli zastanawiasz się, co wchodzi w skład majątku wspólnego, to musisz wiedzieć, że darowizny są z niego ustawowo wyłączone. To Twoja tarcza ochronna.

Kiedy darowizna staje się wspólna? (Wyjątek od reguły)

Prawo przewiduje jeden, ale bardzo istotny wyjątek. Darowizna wejdzie do majątku wspólnego, jeżeli darczyńca tak postanowił. Innymi słowy, jeśli Twoi rodzice w akcie notarialnym darowizny mieszkania wyraźnie napisali, że przekazują je „córce i zięciowi do majątku wspólnego”, to wtedy – i tylko wtedy – nieruchomość podlega podziałowi po połowie.

Często jednak wola darczyńcy nie jest tak jasna, zwłaszcza przy drobniejszych kwotach czy prezentach gotówkowych przekazywanych „z ręki do ręki”. Wtedy w sądzie toczy się batalia o interpretację intencji. Domyślnie sąd przyjmie, że darowizna była tylko dla Ciebie (bo jesteś dzieckiem darczyńców), chyba że druga strona udowodni inaczej.

Zasada surogacji – zamiana darowizny na inny przedmiot

To słowo brzmi jak prawniczy bełkot, ale zasada, która się za nim kryje, może uratować Twój majątek. Surogacja oznacza „zastąpienie”.

Przykład: Dostałeś od babci 300 000 zł darowizny (przelew na Twoje konto). Za te pieniądze kupiłeś mieszkanie inwestycyjne. Mimo że kupiłeś je w trakcie małżeństwa, to mieszkanie nadal jest Twoim majątkiem osobistym. Dlaczego? Bo środki na jego zakup pochodziły z majątku osobistego (darowizny). Jedna forma majątku (pieniądze) zamieniła się w drugą (nieruchomość), zachowując swój odrębny charakter.

Problemy zaczynają się wtedy, gdy nie zadbasz o odpowiednie zapisy w akcie notarialnym. Jeśli notariusz nie wpisze, że zakup następuje ze środków osobistych, surogacja w prawie rodzinnym może być trudna do udowodnienia po latach, gdy emocje rozwodowe wezmą górę.

Darowizna włożona w wspólny dom (Najczęstszy problem)

To klasyka gatunku w mojej kancelarii. Rodzice dają córce 100 000 zł. Córka, zamiast kupić sobie kawalerkę, przeznacza te pieniądze na wykończenie domu, który buduje razem z mężem. Dom jest wspólny. Co dzieje się przy rozwodzie?

Wielu Klientów myśli: „Dom jest wspólny, więc pieniądze przepadły”. To nieprawda. Pieniądze „weszły” w mury, ale nadal masz roszczenie o ich zwrot.

To, co zrobiłaś, to nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny. Przy podziale majątku sąd najpierw dzieli dom, ale Ty masz prawo żądać, aby mąż oddał Ci połowę tej kwoty (lub całą kwotę odliczoną od wartości domu przed podziałem – mechanizm jest skomplikowany i zależy od wyceny). Ważne jest to, że te pieniądze nie wyparowały – one tam są, ukryte w wartości nieruchomości.

A co z prezentami ślubnymi?

Tutaj sprawa wygląda inaczej. Przyjmuje się, że prezenty wręczane z okazji ślubu (koperty, sprzęt AGD, wycieczki) są dedykowane nowo powstałej rodzinie, czyli obojgu małżonkom. Nie ma znaczenia, czy kopertę wręczyła ciocia panny młodej, czy wujek pana młodego.

Te środki wchodzą do majątku wspólnego i podlegają podziałowi po równo. Wyjątkiem byłaby sytuacja, w której gość weselny wyraźnie zaznaczył (np. w dedykacji na karcie): „To jest prezent wyłącznie dla mojej wnuczki Kasi”. W praktyce zdarza się to niezwykle rzadko.

Czy darczyńca może odebrać darowiznę po rozwodzie?

Często zdarza się, że teściowie po rozwodzie są wściekli na byłego zięcia czy synową i chcą odzyskać to, co podarowali (jeśli darowizna była wspólna). Czy mogą?

Tak, ale jest to bardzo trudne. Kodeks cywilny pozwala na odwołanie darowizny tylko w przypadku „rażącej niewdzięczności” obdarowanego. Co to oznacza? Sam rozwód, zdrada małżeńska czy kłótnie to zazwyczaj za mało. Rażąca niewdzięczność to przestępstwo przeciwko darczyńcy, pobicie, pozostawienie bez opieki w chorobie. Zwykłe rozstanie małżonków nie jest podstawą do odebrania prezentu przez teściów.

Warto też pamiętać, że specyficzna sytuacja dotyczy darowizny od rodziców a rozwodu – rodzice często próbują interweniować w procesie podziału, ale ich rola procesowa jest ograniczona.

Jak udowodnić darowiznę w sądzie?

W sądzie nie liczy się tylko prawda, liczą się dowody. Jeśli twierdzisz, że pieniądze na wkład własny pochodziły z darowizny od ojca, musisz to wykazać. Słowa „tata mi dał w gotówce” mogą nie wystarczyć, jeśli druga strona zaprzeczy.

Kluczowe dowody to:

• Umowa darowizny (akt notarialny przy nieruchomościach, forma pisemna przy ruchomościach/pieniądzach).
• Potwierdzenie przelewu z precyzyjnym tytułem: „Darowizna dla córki Anny” (a nie „na mieszkanie”).
• Zgłoszenie darowizny do Urzędu Skarbowego (formularz SD-Z2). To potężny argument – nikt nie zgłasza fikcyjnych darowizn do skarbówki.
• Zeznania świadków (darczyńców).

Pamiętaj, że jeśli nie masz „papierów”, sprawa robi się skomplikowana. Wtedy musimy opierać się na domniemaniach i poszlakach. Jeśli jednak mąż nie zgadza się na podział majątku uwzględniający Twoje darowizny, przygotuj się na walkę o każdy dokument.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o darowizny