Konwencja Haska

Czym w praktyce jest Konwencja Haska?

Wyobraź sobie sytuację: mieszkacie w Londynie. Związek się psuje. Matka pakuje dzieci pod pretekstem wyjazdu do dziadków do Wrocławia na święta. Święta mijają, a ona dzwoni i mówi: „Nie wracamy”. Ojciec zostaje w Anglii, dzieci są w Polsce. Co teraz?

Właśnie w takim momencie uruchamia się procedurę z Konwencji Haskiej. To mechanizm „biletu powrotnego”. Prawo wychodzi z założenia, że jeden rodzic nie może jednostronnie zmieniać kraju zamieszkania dziecka, stawiając drugiego przed faktem dokonanym.

Musisz zrozumieć fundamentalną rzecz: sąd polski w tym postępowaniu nie będzie zastanawiał się, czy matka jest „dobrą matką”, a ojciec „złym ojcem”. Sąd ma tylko jedno zadanie – ustalić, czy doszło do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania. Jeśli tak – co do zasady – nakazuje powrót dziecka do kraju pochodzenia (w naszym przykładzie: do Wielkiej Brytanii), aby tamtejszy sąd rodzinny rozstrzygnął kwestie opieki.

Kiedy mówimy o „uprowadzeniu” w świetle prawa?

Słowo „uprowadzenie” kojarzy się z filmami akcji i zamaskowanymi porywaczami. W prawie rodzinnym wygląda to inaczej. To po prostu sytuacja, w której jeden z rodziców wywozi dziecko bez zgody drugiego (lub zgody sądu) albo nie oddaje dziecka po umówionym okresie wakacji.

Aby skutecznie skorzystać z Konwencji Haskiej, muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:

• Dziecko nie ukończyło 16 lat.
• Dziecko miało „miejsce stałego pobytu” w państwie, z którego zostało wywiezione.
• Wywiezienie lub zatrzymanie naruszyło prawo do opieki drugiego rodzica.
• Rodzic domagający się powrotu faktycznie wykonywał władzę rodzicielską w momencie wyjazdu.

Kluczowe jest pojęcie stałego pobytu. To nie jest meldunek ani obywatelstwo. To centrum życiowe dziecka – tam, gdzie chodzi do szkoły, ma lekarza, kolegów i swoje łóżko. Jeśli Twoje dziecko od urodzenia mieszkało w Niemczech, a Ty nagle przewieziesz je do Polski, to w świetle Konwencji Haskiej jego stałym pobytem są Niemcy, nawet jeśli ma tylko polski paszport.

Warto wiedzieć, że uprowadzenie rodzicielskie to nie tylko problem cywilny, ale coraz częściej przedmiot zainteresowania prokuratury, choć Konwencja Haska reguluje tę sferę cywilną (powrót dziecka), a nie karną (karanie rodzica).

Jak wygląda procedura sądowa? (Wniosek i terminy)

Sprawy z Konwencji Haskiej są specyficzne. W Polsce zajmują się nimi wyspecjalizowane sądy (w pierwszej instancji są to Sądy Okręgowe, a nie Rejonowe, co jest wyjątkiem w sprawach rodzinnych). Celem jest szybkość.

Krok 1: Wniosek do Władzy Centralnej lub Sądu

Możesz złożyć wniosek bezpośrednio do sądu w kraju, do którego dziecko zostało wywiezione, albo skorzystać z pośrednictwa tzw. Władzy Centralnej (w Polsce jest to Ministerstwo Sprawiedliwości). Ministerstwo pomaga w przekazaniu dokumentów i zlokalizowaniu dziecka.

Krok 2: Rozprawa i szybkość postępowania

Konwencja zakłada, że wyrok powinien zapaść w ciągu 6 tygodni. W praktyce bywa różnie, ale polskie procedury w ostatnich latach znacznie przyspieszyły. Sąd przesłuchuje rodziców, bada dokumenty i – co bardzo ważne – często decyduje się na wysłuchanie dziecka (oczywiście w warunkach dostosowanych do jego wieku i dojrzałości).

Jak się bronić, jeśli to Ty wywiozłeś dziecko? (Art. 13 lit. b)

To jest moment, w którym sprawy stają się najbardziej skomplikowane. Często rodzic wyjeżdża z dzieckiem nie dla kaprysu, ale uciekając przed przemocą, alkoholizmem czy skrajnym zaniedbaniem ze strony partnera. Czy w takiej sytuacji sąd też każe oddać dziecko?

Konwencja Haska przewiduje wyjątki. Najważniejszym z nich jest Artykuł 13 lit. b. Pozwala on sądowi odmówić nakazania powrotu dziecka, jeśli:

• Powrót naraziłby dziecko na szkodę fizyczną lub psychiczną.
• Powrót postawiłby dziecko w sytuacji nie do zniesienia.

To jest Twoja linia obrony. Jeśli uciekłaś do Polski, bo partner znęcał się nad rodziną, musisz to udowodnić przed polskim sądem. Nie wystarczy powiedzieć „boję się go”. Potrzebne są dowody: obdukcje, nagrania, zeznania świadków, dokumenty z policji zagranicznej.

Drugą linią obrony jest sprzeciw dziecka. Jeśli dziecko osiągnęło odpowiedni wiek i stopień dojrzałości (zazwyczaj bierze się pod uwagę zdanie nastolatków, ale granica jest płynna), i stanowczo odmawia powrotu, sąd może (choć nie musi) wziąć to pod uwagę i oddalić wniosek.

Koszty, ryzyko i co się dzieje po wyroku?

Postępowanie z Konwencji Haskiej generuje koszty. To nie tylko opłaty sądowe, ale przede wszystkim koszty tłumaczeń przysięgłych (wszystkie dokumenty z zagranicy muszą być przetłumaczone), podróży na rozprawy oraz ewentualnej egzekucji kontaktów.

Jeśli przegrasz sprawę jako rodzic „porywający”, sąd nakaże Ci powrót z dzieckiem w określonym terminie (np. 14 dni). Jeśli tego nie zrobisz, wkracza kurator sądowy w asyście policji, aby przymusowo odebrać dziecko. To scena, której każdy chce oszczędzić swojemu maluchowi. Dlatego tak ważne jest, aby rzetelnie ocenić swoje szanse procesowe na samym początku.

Pamiętaj też, że sprawa haska to dopiero początek. Po powrocie dziecka do kraju pochodzenia (lub po oddaleniu wniosku i pozostaniu dziecka w Polsce), zaczyna się właściwa batalia o władzę rodzicielską i ustalenie miejsca zamieszkania dziecka. Wygrana w sprawie haskiej nie gwarantuje wyłącznej opieki – ona tylko ustala „boisko”, na którym rozegra się mecz.

Lepiej zapobiegać: Zgoda na wyjazd

Wielu dramatów można uniknąć, regulując kwestie wyjazdów przed faktem. Jeśli planujesz przeprowadzkę z dzieckiem za granicę, musisz uzyskać zgodę drugiego rodzica. Jeśli on się nie zgadza – musisz wystąpić do sądu o zgodę na wyjazd dziecka za granicę. Wyrok sądu zastępuje zgodę ojca/matki. Wyjazd bez tego papierka to proszenie się o kłopoty i oskarżenie o uprowadzenie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o Konwencję Haską