Zgoda na wyjazd dziecka za granicę – kiedy drugi rodzic musi się zgodzić?

Czy każdy rodzic musi wyrazić zgodę na wyjazd?

To pierwsze pytanie, które musimy sobie zadać. Wszystko zależy od tego, co jest napisane w Twoim wyroku rozwodowym lub postanowieniu o uregulowaniu kontaktów z dziećmi. Prawo jest tutaj bezlitosne, ale logiczne.

Jeśli oboje macie pełną władzę rodzicielską, to zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, o istotnych sprawach dziecka musicie decydować wspólnie. Wyjazd za granicę – bez względu na to, czy to tydzień w Egipcie, czy rok w Londynie – często jest interpretowany właśnie jako taka istotna sprawa. Oczywiście, prawnicy toczą spory, czy dwutygodniowe wakacje to „istotna sprawa” czy „bieżąca piecza”.

Jednak w mojej praktyce zawsze doradzam ostrożność. Jeśli stosunki między Wami są napięte, wyjazd bez poinformowania i uzyskania akceptacji drugiego rodzica to proszenie się o kłopoty. Sytuacja zmienia się diametralnie, jeśli drugi rodzic ma tę władzę ograniczoną lub odebraną.

Wakacje a wyjazd na stałe – gdzie leży granica?

Musisz rozróżnić dwie sytuacje, bo konsekwencje prawne są zupełnie inne. Sądy inaczej patrzą na wycieczkę do Disneylandu, a inaczej na zmianę centrum życiowego dziecka.

1. Wyjazd wakacyjny (krótkoterminowy)

Jeżeli wyjeżdżasz na 2 tygodnie na wakacje, a w wyroku rozwodowym masz ustalone miejsce zamieszkania dziecka przy Tobie, teoretycznie decydujesz o bieżącym życiu dziecka. W idealnym świecie po prostu informujesz drugiego rodzica: „Lecimy do Hiszpanii, wracamy 15-go”.

Problem pojawia się, gdy drugi rodzic wyraźnie sprzeciwi się wyjazdowi. Wtedy, mimo że to „tylko wakacje”, powstaje spór o wykonywanie władzy rodzicielskiej. W skrajnych przypadkach niezadowolony ojciec lub matka może złożyć wniosek do sądu o zakaz wyjazdu lub o wydanie paszportu do depozytu sądowego.

2. Wyjazd na stałe (emigracja)

Tutaj sprawa jest czarno-biała. Zmiana miejsca zamieszkania dziecka na inny kraj to bezwzględnie istotna sprawa dziecka. Bez wyraźnej zgody drugiego rodzica (lub zgody sądu, która ją zastępuje), taki wyjazd jest nielegalny w świetle prawa cywilnego. Co więcej, jeśli wyjedziesz bez zgody, drugi rodzic może uruchomić procedurę z Konwencji Haskiej, domagając się natychmiastowego powrotu dziecka do Polski. To traumatyczne przeżycie dla wszystkich, a zwłaszcza dla dziecka.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie zgadza się na wyjazd?

Scenariusz z życia wzięty: masz wykupione bilety, hotel zarezerwowany, dziecko spakowane, a były partner nagle mówi „nie, bo nie”. Czasem to złośliwość, czasem realna obawa (np. o bezpieczeństwo w danym kraju). Co wtedy?

Jedynym legalnym rozwiązaniem jest skierowanie sprawy do sądu opiekuńczego. Musisz złożyć wniosek o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka – czyli wniosek o zgodę na wyjazd (lub wydanie paszportu). Sąd zastępuje wtedy wolę drugiego rodzica. Bada, czy wyjazd jest bezpieczny, czy nie koliduje z kontaktami drugiego rodzica i czy służy dobru dziecka.

Warto pamiętać, że sąd nie działa z dnia na dzień. Procedura trwa. Jeśli planujesz wakacje w lipcu, wniosek złóż najpóźniej w marcu lub kwietniu. W sytuacjach nagłych można próbować wnioskować o zabezpieczenie, ale to zawsze ruletka.

Warto tutaj wspomnieć o kwestii dokumentów. Czasem problemem nie jest sama zgoda („niech jedzie”), ale fizyczny brak dokumentu, bo paszport przetrzymuje ojciec/matka. W takiej sytuacji również potrzebujesz interwencji sądu, o czym szerzej pisałem w artykule o tym, jak uzyskać paszport dla dziecka bez zgody drugiego rodzica.

W jakiej formie powinna być udzielona zgoda?

Polskie przepisy nie precyzują jednej, sztywnej formy. Teoretycznie wystarczy ustne „ok”. Jednak w prawie dowodowym „słowo przeciwko słowu” to najgorsza sytuacja. Dlatego zawsze rekomenduję formę pisemną.

Najbezpieczniejszą opcją jest zgoda z podpisem notarialnie poświadczonym. Dlaczego? Bo taki dokument jest trudny do podważenia („to nie mój podpis”) i jest honorowany przez służby graniczne większości państw. Co powinien zawierać taki dokument?

• Dane rodziców i dziecka (PESEL, numer dowodu/paszportu).
• Dokładny termin wyjazdu i powrotu.
• Miejsce pobytu (kraj, miejscowość).
• Dane osoby, pod której opieką dziecko będzie przebywać (jeśli jedzie np. z dziadkami).

Jeśli wyjeżdżacie do kraju poza Unią Europejską, warto przetłumaczyć ten dokument u tłumacza przysięgłego na język angielski lub język kraju docelowego.

Kiedy zgoda drugiego rodzica NIE jest potrzebna?

Istnieją sytuacje, w których Twoja decyzyjność jest znacznie szersza. Dzieje się tak w trzech przypadkach:

1. Władza rodzicielska drugiego rodzica została zawieszona.
2. Drugi rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej.
3. Władza rodzicielska została ograniczona w taki sposób, że wyroki sądu precyzują, iż nie ma on prawa decydowania o wyjazdach lub współdecydowania o istotnych sprawach dziecka (choć tu trzeba być ostrożnym i dokładnie czytać sentencję wyroku).

Jeśli sąd pozbawił władzy rodzicielskiej ojca lub matkę, to Ty podejmujesz decyzje samodzielnie. Nie musisz pytać o zgodę na paszport, wakacje czy nawet wyprowadzkę do Australii. Pamiętaj jednak, by mieć przy sobie odpis prawomocnego postanowienia sądu (najlepiej przetłumaczony), aby w razie kontroli na granicy szybko wyjaśnić sytuację prawną.

Warto też wiedzieć, że samo ograniczenie praw rodzicielskich (np. tylko do wglądu w wyniki w nauce) zazwyczaj daje rodzicowi wiodącemu wolną rękę w kwestiach podróży, ale każdy wyrok jest inny. Jeśli masz wątpliwości, jak interpretować swoje orzeczenie, lepiej to skonsultować.