Spis treści
Rozwód a separacja


adwokat Iwo Klisz

Jak i gdzie możesz liczyć na moją pomoc?

Zapraszam na nasz kanał YouTube

Jak podzielić majątek? - pobierz darmowy poradnik

Główne Tematy

Jaka jest różnica pomiędzy rozwodem a separacją?

Wyjaśniając różnicę pomiędzy rozwodem a separacją najprościej powiedzieć, że rozwód to raczej bilet w jedną stronę. Konsekwencje, które wywołuje mogą ustać w wyniku ponownego zawarcia małżeństwa, ale nie ma możliwości „zniesienia”, czy „cofnięcia” rozwodu. Raz prawomocnie orzeczony rozwód powoduje, że małżonek wraca do stanu wolnego.

Tymczasem separacja, pozwala się w pewnym miejscu zatrzymać, a następnie wrócić do stanu poprzedniego.

Zatrzymać, czyli zachować – w pewnym, w zasadzie drobnym zakresie – więź powstałą na skutek zawarcia małżeństwa.

Separacja pozwala Ci kupić trochę czasu na znalezienie odpowiedzi na pytanie „co dalej z nami”, co nie znaczy, że pozwoli utrzymać status quo we wszystkich aspektach. Skutki separacji w wielu kontekstach są takie same jak w przypadku rozwodu.

Należy zaznaczyć, że chodzi o separację prawną tj. orzeczoną przez sąd we właściwym postępowaniu, a nie separację faktyczną powstałą na skutek faktycznego, ale nie prawnego rozstania się małżonków.

Separacja faktyczna nie ma tak doniosłych skutków dla związku małżeńskiego jak orzeczenie separacji przez sąd, chociaż trudno uznać, że prawo nie wiąże z nią żadnych konsekwencji. Na małżonkach ciąży obowiązek wspólnego pożycia – jeżeli go brak, otwiera się droga do orzeczenia rozwodu. Jeżeli separacja jest wynikiem porzucenia rodziny przez małżonka, będzie to miało znaczenie przy orzekaniu o winie gdy dojdzie do sprawy o rozwód.

Przeczytaj także:

rozwód a separacja

Rozkład pożycia małżeńskiego w przypadku separacji

Warunkiem orzeczenia zarówno rozwodu jak i separacji jest wykazanie, że pomiędzy małżonkami doszło do zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego.

Zobacz, że samo dążenie do tego, by doszło do orzeczenia separacji, albo rozwodu nie jest wystarczające dla uwzględnienia powództwa, nawet jeśli istnieje zgoda obojga małżonków. Chcieć nie zawsze znaczy móc. Prawo sprzyja utrzymaniu małżeństwa, jeśli istnieje szansa na jego reanimację. Jeżeli w ogóle nie doszło do rozkładu pożycia małżeńskiego, sąd powinien oddalić powództwo.

Co zatem oznacza, że pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia małżeńskiego?

To sytuacja, gdy stron nie łączy ani więź duchowa, ani fizyczna, ani gospodarcza. Czyli o rozkładzie pożycia małżeńskiego będziemy mówić wtedy, gdy małżonkowie nie zamieszkują razem, nie współżyją ze sobą, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie żywią wobec siebie już żadnych głębszych, pozytywnych uczuć. Wszystkie trzy przesłanki muszą wystąpić równocześnie. W przypadku rozwodu i separacji zupełny rozkład pożycia małżeńskiego jest właśnie tym wspólnym mianownikiem. Zobacz, że w obu sytuacjach już niewiele Was łączy.

Ale…

W wypadku rozwodu rozpad więzi musi być trwały – co oznacza że wszystkie znaki na niebie i ziemi wskazują, że powrót małżeństwa do normalnego pożycia już nie nastąpi, a wieź fizyczna, gospodarcza i duchowa nie zostanie przywrócona.

Znaczenie ma tutaj też kwestia upływu czasu, chociaż nie jest ona decydująca. W prawie nie znajdziesz również sztywnych wytycznych jak długo musicie funkcjonować osobno, by można było mówić o trwałości rozpadu małżeństwa. Sąd te kwestie każdorazowo ocenia w toku postępowania.

Separacja i orzekanie o winie

Podobnie jak przy rozwodzie, sąd w wyroku może stwierdzić kto ponosi winę za rozpad małżeństwa. Może uznać, że winę ponosi jeden z małżonków lub oboje małżonkowie.

Trzeba również zauważyć jeszcze jedną rzecz: separacja może być orzeczona na wspólny wniosek, albo na żądanie jednego z małżonków.

W wypadku gdy separacja orzekana jest na wspólny wniosek stron, sąd nigdy nie będzie orzekał o tym, czy i kto ponosi winę za rozkład pożycia. W sprawach o rozwód jest inaczej: nawet jeśli strony zgodnie żądają rozwodu, to dodatkowo muszą również zgodnie zażądać zaniechania rozstrzygania w wyroku o winie.

Uwaga: jeżeli którykolwiek z małżonków domaga się, aby sąd orzekał o winie należy uznać, że nie ma zgodnego wniosku małżonków o separację.

Skutki separacji a skutki rozwodu

Po orzeczeniu separacji – w przeciwieństwie do rozwodu – nie jest możliwy powrót do poprzedniego nazwiska w uproszczonym postępowaniu administracyjnym (tj. do nazwiska noszonego przed ślubem), a także nie umożliwia wstąpienia w kolejny związek małżeński.

W pewnych wyjątkowych okolicznościach, małżonkowie pozostający w separacji nadal winni sobie udzielać wzajemnie pomocy, o ile wymagają tego względy słuszności. Obowiązek pomocy może polegać na wsparciu finansowym, ale też na faktycznej pomocy (np. zrobienie zakupów dla chorego małżonka), czy wsparciu psychicznym.

Tymczasem małżonkowie po rozwodzie są zobowiązani wobec siebie jedynie do uiszczania świadczeń alimentacyjnych, do których zostali zobowiązani przez sąd w wyroku. Po rozwodzie nie trzeba wspierać drugiego małżonka psychicznie.

Ostatnim elementem, który odróżnia separację od rozwodu są warunki, jakie należy spełnić aby uzyskać żądane orzeczenie, ale o tym już wiesz. Rozwód jest orzekany w przypadku zupełnego i trwałego rozkładu pożycia pomiędzy małżonkami (rozumianego jako ustanie wspólnoty fizycznej, duchowej i gospodarczej). Dla orzeczenia separacji wystarczy, że rozpad współżycia jest całkowity. Sąd nie będzie zobowiązany do ustalenia, czy istniejący pomiędzy małżonkami stan jest trwały, czy jedynie czasowy.

Rozwód i separacja – co je łączy

Wszystkie pozostałe skutki rozwodu stosuje się odpowiednio do separacji. Do najważniejszych z nich należy m.in. brak możliwości dziedziczenia po małżonku pozostającym w separacji oraz ustanie wspólności majątkowej. Separacja będzie miała również skutki w niektórych sprawach cywilnych np. przy ustalaniu pochodzenia dziecka, czy w przypadku ustalania prawa do renty rodzinnej dla małżonka.

Sąd orzekający separację może (a w zasadzie jest zobowiązany) analogicznie jak w wyroku rozwodowym uregulować zasady dotyczące sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, uregulowania kontaktów z nimi, a także ustalić zakres obowiązków dotyczących pokrywania kosztów ich utrzymania przez każdego z małżonków.

Sąd orzekając separację, podobnie jak przy rozwodzie może ustalić reguły korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków, orzec eksmisję jednego z nich, a także dokonać podziału wspólnego majątku małżonków.

Rozwód / separacja?

Co w przypadku gdy jeden małżonek domaga się orzeczenia rozwodu a drugi separacji?

W sytuacji kiedy jeden z małżonków wnosi o orzeczenie separacji, natomiast drugi żąda rozwodu, zaś sąd stwierdzi istnienie warunków do udzielenia rozwodu (całkowity i trwały rozkład pożycia) to orzeczony zostanie rozwód, a nie separacja.

I taki scenariusz jest bardzo powszechny, gdy jedna ze stron wnosi pozew o separację. Nie oznacza to, że tak jest zawsze.

Warto zauważyć, że orzeczenie separacji jest możliwe na skutek powództwa jednego z małżonków, ale także na skutek wniosku obojga małżonków złożonego do sądu.

Sprawy będą rozpoznawane w różnych trybach postępowania, dlatego będą nieco się różnić się pod względem proceduralnym.

Przykładowo w separacji orzekanej na wniosek stron postępowanie toczy się przed jednym sędzią zawodowym, o ile małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci. Sąd w tym przypadku również ma obowiązek przesłuchania małżonków, ale na tym w zasadzie kończy się postępowanie dowodowe.

W przypadku żądania skierowanego do sądu wyłącznie przez jednego z małżonków, sprawa zawsze jest rozpatrywana przed skład trzyosobowy – jednego sędziego i dwóch ławników. Stanie się tak również, jeśli małżonkowie wprawdzie złożyli do sądu zgodne żądanie, ale są rodzicami małoletnich dzieci. W przypadku orzeczenia separacji sąd musi uregulować kwestię władzy rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego i kontaktów.

Stąd bywa, że sprawy o separację nie różnią się zbytnio od przebiegu postępowania w sprawach rozwodowych.

Podział majątku wspólnego w postępowaniu o separację

Podobnie, jak w przypadku sprawy o rozwód, tak również w toku postępowania o separację jest możliwy podział majątku wspólnego. I tak jak w przypadku rozwodu nie jest to łatwe do osiągnięcia, bo zasady są bardzo podobne: podział majątku jest możliwy tylko wówczas, gdy nie spowoduje to wydłużenia postępowania.

Sądy okręgowe niechętnie zajmują się sprawami majątkowymi małżonków, dlatego jeżeli chcecie przeprowadzić podział majątku wspólnego w toku postępowania o separację powinniście uzgodnić kwestie dotyczące podziału jeszcze przed rozprawą, tak żeby przedłożyć zgodny wniosek dotyczący podziału.

Warto też pamiętać o tym, że jeżeli podział majątku wspólnego nie dojdzie do skutku w sprawie o separację, można złożyć osobny wniosek do sądu rejonowego po uprawomocnieniu się orzeczenia o separacji.

Dzieje się ta dlatego, że na skutek sądowej separacji w małżeństwie stron przestaje obowiązywać ustrój wspólności majątkowej, a pomiędzy małżonkami nastaje rozdzielność majątkowa. Ta z kolei otwiera drogę do przeprowadzenia sprawy o podział majątku wspólnego – bez rozdzielności nie możesz tego zrobić.

Z wyrokiem ustanawiającym separację możecie także udać się do notariusza, by przeprowadzić umowny podział majątku w drodze aktu notarialnego.

Kiedy nie dojdzie do orzeczenia separacji?

Podobnie jak przy rozwodzie, przepisy prawa nie pozwalają na orzeczenie separacji jeżeli sprzeciwia się temu dobro wspólnych małoletnich dzieci, albo orzeczeniu separacji sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego.

W praktyce takie sytuacje są rzadko spotykane.

Separacja i co dalej?

Jak to się mawia: albo wóz albo przewóz. Na zgodne żądanie małżonków sąd orzeka o zniesieniu separacji. Po przeprowadzeniu postępowania i wysłuchaniu małżonków na rozprawie, sąd wydaje postanowienie o zniesieniu separacji.

I tu wyraźnie widać czym różni się orzeczenie separacji i orzeczenie rozwodu. Rozwodu nie można tak po prostu znieść.

Tymczasem zniesienie sądowej separacji powoduje ustanie jej skutków. Zgodnie z przepisami prawa, oznacza to powrót do obowiązków małżeńskich: aktualizuje się obowiązek współdziałania dla dobra rodziny (w trakcie separacji zastąpiony przez obowiązek pomocy w niektórych sytuacjach), obowiązek wspólnego pożycia.

Zniesienie separacji dla małżonków oznacza również powrót do małżeńskiej wspólnoty majątkowej (chyba że strony sformułują inne żądanie).

Drugą możliwością jest po prostu zakończenie związku małżeńskiego poprzez orzeczenie rozwodu.

Postępowanie o rozwód w wypadku, gdy pomiędzy małżonkami wcześniej istniała separacja sądowa, będzie ułatwione. Sąd już przecież wcześniej zajmował się kwestią rozkładu pożycia małżeńskiego, teraz musi ustalić jedynie, czy ten rozkład jest trwały.

Jeżeli jesteście rodzicami małoletniego dziecka, to w wyroku orzekającym rozwód, sąd będzie musiał ponownie wypowiedzieć się w przedmiocie władzy rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego i kontaktów, ale jeżeli nie nastąpiła istotna zmiana stosunków, to najpewniej nie przeprowadzi tutaj rewolucji.

Czy separacja jest popularna w Polsce?

Separacja w Polsce ma dość długą tradycję. Jej istnienie ma służyć ochronie dóbr osobistych, takich jak wolność wyznania i swoboda sumienia, wobec tego, że religia rzymskokatolicka nie zezwala na rozwód.

Obecnie separacja nie jest szczególnie popularna. W 2018 roku według danych GUS orzeczono ją w 1254 przypadkach – zobacz, jaka ta liczba jest niewielka, biorąc pod uwagę, że w tym samym roku rozwodów orzeczono grubo ponad 60.000.

Być może Polacy nie lubią półśrodków. A może mała popularność separacji wynika z tego, że wiążą się z nią podobne niedogodności formalne, co z rozwodem, więc wiele osób woli pozostawać nadal w separacji faktycznej niż angażować siebie i małżonka w postępowanie.

W obu sytuacjach strony muszą stawić się w sądzie. Gdy zażąda tego małżonek, sąd w sprawach o separację, tak jak w rozwodzie orzeka o winie w rozkładzie pożycia. W orzeczeniu należy uregulować sytuację dziecka, więc siłą rzeczy w postępowaniu często biorą udział świadkowie.

Z tej perspektywy polska separacja sądowa jest o wiele bardziej skomplikowaną instytucją, niż na przykład w USA, gdzie wystarczy „podpisać papiery” – jak możemy usłyszeć w niejednym serialu.

 

adwokat Iwo Klisz

adwokat Iwo Klisz

Wspólnik zarządzający w "Klisz i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych". Specjalista z zakresu prawa rodzinne, rozwodów i podziału majątku, były wykładowca akademicki na Uniwersytecie Wrocławskim. tel. 695 560 425, e-mail: [email protected]

Umów się na konsultację prawną

tel. kom. 695 560 425
tel. 71 740 50 00

rozwód wrocław

Skontaktuje się ze mną teraz!

WROCŁAW – WARSZAWA – POZNAŃ – KATOWICE – GDAŃSK – KRAKÓW – BYDGOSZCZ