Czy sąd może podjąć decyzję o winie na podstawie opinii specjalistów z zakresu psychologii?

Rola biegłego psychologa a rola sądu – kto tu rządzi?

Wchodząc na salę sądową, musisz zrozumieć fundamentalną zasadę procedury cywilnej: Sąd jest najwyższym biegłym. To prawnicza maksyma, która oznacza, że sędzia nie może ślepo przepisać wniosków psychologa do wyroku. Jednak sędzia nie jest psychologiem. Nie zna się na mechanizmach uzależnień, narcyzmie czy subtelnej przemocy emocjonalnej.

Dlatego, gdy sprawa wymaga „wiadomości specjalnych”, sąd powołuje biegłego (lub zespół biegłych, np. OZSS). I tu zaczyna się gra. Biegły w swojej opinii nigdy nie napisze: „Wnoszę o orzeczenie rozwodu z winy Jana Kowalskiego”. To byłoby przekroczenie jego kompetencji. Biegły napisze natomiast:

• „Badany prezentuje postawę roszczeniową i brak empatii.”
• „W relacji małżeńskiej dominowały zachowania agresywne ze strony męża.”
• „Więź emocjonalna wygasła na skutek działań powódki.”

Dla dobrego adwokata takie zdania to „amunicja”. Moim zadaniem jest wziąć te medyczne/psychologiczne stwierdzenia i pokazać sądowi: „Wysoki Sądzie, skoro biegły stwierdził brak empatii i agresję, to mamy do czynienia z zawinionym naruszeniem obowiązków małżeńskich”.

Opinia OZSS – czy bada winę, czy tylko dzieci?

To jedno z najczęstszych pytań w mojej kancelarii. Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów (OZSS) jest powoływany głównie wtedy, gdy macie małoletnie dzieci i nie możecie się dogadać co do opieki. Teoretycznie celem badania jest ustalenie, kto daje lepszą rękojmię wychowawczą.

Jednak w praktyce raport z badania w OZSS to kopalnia wiedzy o winie. Dlaczego? Ponieważ specjaliści opisują tam również relacje między rodzicami. Jeśli w opinii znajdzie się fragment mówiący o tym, że jeden z rodziców indukuje konflikt, nastawia dzieci przeciwko drugiemu lub stosuje przemoc psychiczną – jest to potężny dowód na winę w rozkładzie pożycia.

Często zdarza się, że sprawa o władzę rodzicielską i sprawa o winę zazębiają się. To, co dyskwalifikuje kogoś jako dobrego partnera (np. chorobliwa zazdrość, pijaństwo), często rzutuje też na ocenę rodzicielstwa. Dlatego nie można lekceważyć badania OZSS, myśląc „to tylko o dzieciach”. To badanie prześwietla całą rodzinę.

Zaburzenia osobowości a przypisanie winy

Coraz częściej Klienci przychodzą do mnie z podejrzeniem, że ich partner ma zaburzenia osobowości – najczęściej mowa o narcyzmie lub borderline. Czy diagnoza psychologa w tym zakresie przesądza o winie?

To delikatny temat. Sama choroba psychiczna czy zaburzenie osobowości nie jest zawinione. Nie można kogoś obwinić za to, że jest chory. Jednakże, orzecznictwo Sądu Najwyższego wyraźnie wskazuje, że jeśli osoba z zaburzeniami nie podejmuje leczenia, odmawia terapii i swoimi zachowaniami niszczy rodzinę – można jej przypisać winę.

Jeśli Twoim problemem jest rozwód z narcyzem, opinia biegłego może być kluczowa, by wykazać, że „wspaniały mąż” z zewnątrz, w domu zamienia się w chłodnego manipulatora. Psychologowie mają narzędzia (testy), które potrafią wykryć tendencje do kłamstwa czy autoprezentacji, czego sędzia w trakcie krótkiego przesłuchania może nie zauważyć.

Prywatna opinia psychologa vs Biegły Sądowy

Wielu Klientów przynosi mi opinie od swoich prywatnych terapeutów. „Panie Mecenasie, tu jest napisane, że mąż stosował przemoc”. Musisz wiedzieć jedną rzecz: dla sądu taki dokument to tzw. opinia prywatna.

W procedurze cywilnej opinia prywatna traktowana jest jak część Twojego oświadczenia. To tak, jakbyś Ty to napisał, tylko mądrzejszym językiem. Sąd nie może oprzeć wyroku wyłącznie na opinii terapeuty, który leczył tylko Ciebie i nie badał Twojego męża/żony. Taka opinia może być jednak świetnym „uprawdopodobnieniem” i argumentem za tym, by sąd powołał niezależnego biegłego sądowego.

Warto gromadzić takie dokumenty, podobnie jak inne dowody w sprawie o rozwód, ale nie można na nich opierać całej strategii bezpieczeństwa.

Psycholog w charakterze świadka – czy to możliwe?

Często pytacie, czy można wezwać na świadka psychologa, do którego chodziliście na terapię małżeńską. Tutaj pojawia się problem tajemnicy zawodowej. Psycholog ma obowiązek zachowania tajemnicy, ale sąd może go z niej zwolnić w sprawach karnych lub w wyjątkowych sytuacjach.

W sprawach rozwodowych sądy podchodzą do tego ostrożnie. Terapia małżeńska ma być bezpieczną przestrzenią. Jeśli strony będą bały się, że terapeuta „doniesie” na nie w sądzie, nikt nie pójdzie na terapię. Jednak, jeśli psycholog był świadkiem agresywnych zachowań w poczekalni, albo terapia została przerwana w dramatycznych okolicznościach – czasem warto rozważyć taki wniosek dowodowy.

Pamiętaj jednak, że zeznania świadków (nawet psychologów) różnią się od opinii biegłego. Świadek mówi o tym, co widział i słyszał. Biegły mówi o tym, jak należy to interpretować z naukowego punktu widzenia.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania