Praca na czarno a alimenty

Mit: „Nie mam dochodu, nie zapłacę alimentów”

Wielu moich Klientów, którzy przychodzą do kancelarii – zwłaszcza ojcowie (choć nie jest to regułą) – żyje w błędnym przekonaniu, że system prawny działa jak kalkulator podatkowy. Myślą: „Skoro na papierze mam zero, to alimenty też będą wynosić zero”. Nic bardziej mylnego.

Musisz zrozumieć jedną, fundamentalną rzecz, która rządzi polskim prawem rodzinnym: dobro dziecka jest nadrzędne. Sędziowie rodzinni to nie są urzędnicy skarbowi, którzy patrzą tylko w rubryki PIT-u. To doświadczeni życiowo ludzie, którzy doskonale wiedzą, jak wygląda polska rzeczywistość gospodarcza i jak popularna jest praca na czarno w branży budowlanej, transportowej czy wykończeniowej.

Czym są „możliwości zarobkowe i majątkowe”?

To klucz do wygrania sprawy, gdy druga strona ukrywa dochody. Kodeks rodzinny i opiekuńczy mówi wprost: zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Zauważ różnicę: przepisy nie mówią o „zarobkach”, ale o „możliwościach”. Co to oznacza w praktyce sądowej?

• Wykształcenie i doświadczenie: Jeśli jesteś inżynierem budownictwa z 10-letnim stażem, a przed sądem twierdzisz, że pracujesz jako stróż nocny za połowę najniższej krajowej – sąd w to nie uwierzy. Sąd przyjmie, że Twoje możliwości zarobkowe wynoszą tyle, ile średnio zarabia inżynier w Twoim regionie.
• Stan zdrowia: Jeśli jesteś zdrowym, silnym mężczyzną w wieku 35 lat, brak pracy nie jest usprawiedliwieniem. Sąd uzna, że masz pełne możliwości podjęcia zatrudnienia.
• Sytuacja rynkowa: Sąd sprawdzi (często korzystając z danych GUS lub ofert z Powiatowego Urzędu Pracy), jakie jest zapotrzebowanie na Twój zawód.

Jak udowodnić pracę na czarno przed sądem?

To pytanie, które zadaje mi niemal każda matka walcząca o wysokość alimentów, gdy ojciec dziecka oficjalnie „nie ma pieniędzy”. Proces dowodowy w takiej sytuacji jest trudny, ale absolutnie możliwy do wygrania. Nie potrzebujesz zaświadczenia od pracodawcy (którego przecież nie ma). Potrzebujesz poszlak, które złożą się w logiczną całość.

Zasada stopy życiowej

Sąd wychodzi z założenia, że jeśli ktoś wydaje pieniądze, to znaczy, że je ma. Jeśli pozwany twierdzi, że zarabia 2000 zł, a spłaca kredyt ratą 1500 zł, płaci za wynajem mieszkania 2500 zł i jeszcze pali paczkę papierosów dziennie – matematyka się nie zgadza. To jest dowód na ukryte dochody.

Co może być dowodem?

• Media społecznościowe: Facebook i Instagram to kopalnia wiedzy dla adwokata. Zdjęcia z zagranicznych wakacji, nowy motocykl w tle, drogie hobby, regularne wyjścia do restauracji. Zrzuty ekranu są pełnoprawnym materiałem dowodowym.
• Historia rachunku bankowego: Nawet jeśli wynagrodzenie jest płacone „pod stołem” w gotówce, to ludzie często wpłacają te pieniądze na konto, by robić przelewy za prąd czy internet. Regularne wpłaty własne w bankomacie? To sygnał dla sądu.
• Świadkowie: Znajomi, rodzina, sąsiedzi. Często zdarza się, że ktoś widział, jak „bezrobotny” codziennie rano wychodzi w stroju roboczym i wraca wieczorem.
• Ogłoszenia w Internecie: Jeśli Twój były partner oferuje usługi remontowe na OLX czy Fixly, wydrukuj te ogłoszenia. To dowód na prowadzenie niezarejestrowanej działalności.

Donos do PIP lub Skarbówki – broń obosieczna

Często słyszę od klientek: „To ja go zgłoszę do Państwowej Inspekcji Pracy, że pracuje na czarno, to się nauczy!”. Rozumiem te emocje. Rozumiem wściekłość, gdy Ty liczysz każdy grosz na koszty utrzymania dziecka, a on śmieje Ci się w twarz, ukrywając wypłatę. Jednak jako Twój adwokat, muszę wylać kubeł zimnej wody na ten pomysł.

Zanim wyślesz donos, zastanów się nad konsekwencjami finansowymi dla… Twojego dziecka.

Jeśli zgłosisz ojca dziecka do PIP lub Urzędu Skarbowego, grożą mu:

• Wysokie grzywny i mandaty karne.
• Konieczność zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami (często rujnująca kwota).
• W skrajnych przypadkach – odpowiedzialność karna skarbowa.

Jaki będzie efekt? Jeśli komornik skarbowy zajmie jego majątek, lub jeśli on straci tę „lewą” pracę przez kontrolę, to źródełko pieniędzy wyschnie całkowicie. Z pustego i Salomon nie naleje. Jeśli on zbankrutuje przez donos, egzekucja alimentów stanie się niemożliwa. Działaj strategicznie, a nie pod wpływem impulsu. Twoim celem są alimenty, a nie zemsta.

Czy można uzyskać alimenty od bezrobotnego?

Tak, i to wcale nie w symbolicznej kwocie. Status bezrobotnego w Urzędzie Pracy nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Sądy stoją na stanowisku, że rodzic ma obowiązek podzielić się z dzieckiem nawet najskromniejszym dochodem, a jeśli go nie ma – musi zrobić wszystko, by go uzyskać.

Często spotykam się z argumentem: „Ale w moim regionie nie ma pracy”. W dobie internetu, możliwości dojazdów i pracy zdalnej, sądy rzadko akceptują takie tłumaczenie. Jeśli niepłacenie alimentów wynika z lenistwa, a nie z realnej niemożności, sąd ustali kwotę w oparciu o hipotetyczne zarobki.

Jak się bronić, jeśli druga strona zawyża moje możliwości?

Ten artykuł nie jest tylko dla matek. Często reprezentuję też ojców, którzy są niesłusznie oskarżani o posiadanie „milionów w skarpecie”. Zdarza się, że druga strona, słysząc o ukrywaniu dochodów, zaczyna fantazjować na temat zarobków byłego partnera.

Jeśli faktycznie nie pracujesz na czarno, a Twoje niskie dochody są wynikiem realnych problemów (np. utrata zdrowia, konieczność opieki nad chorym rodzicem, kryzys w branży), musisz to udowodnić. Same słowa nie wystarczą. Przedstaw dokumentację medyczną, historię odrzuconych CV, dowody na sytuację rynkową. Pokaż, że robisz wszystko, by zarobić, ale obiektywne przeszkody Cię blokują. To jedyna droga, by obronić się przed alimentami ustalonymi na podstawie „życzeniowych” wyliczeń drugiej strony.

Kiedy warto złożyć pozew?

Jeżeli wiesz, że partner pracuje na czarno, a oficjalnie płaci grosze (lub wcale), nie czekaj, aż „sam zmądrzeje”. Długi alimentacyjne nie znikają, ale czas działa na Twoją niekorzyść – dzieci rosną, a ich potrzeby wraz z nimi. Pamiętaj, że zawsze możesz złożyć pozew o alimenty z wnioskiem o zabezpieczenie. To pozwoli uzyskać środki jeszcze przed końcem procesu.

Pamiętaj też, że proces o alimenty przy ukrywanych dochodach to swego rodzaju gra w szachy. Wymaga strategii, zgromadzenia dowodów i odporności na stres. Jeśli czujesz, że to Cię przerasta – po to właśnie są adwokaci.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania