Rozwód a wspólne długi małżonków

Dlaczego sąd nie podzieli Waszego kredytu?

To jest moment, w którym podczas konsultacji w mojej kancelarii zapada cisza. Klienci przychodzą z nadzieją: „Panie Mecenasie, podzielmy to sprawiedliwie – ja biorę mieszkanie i kredyt, a żona jest wolna”. Brzmi logicznie? Owszem. Czy jest proste prawnie? Absolutnie nie.

Musisz zrozumieć jedną fundamentalną rzecz: w Waszym małżeństwie jest „trzeci do pary”. To Bank. I Banku kompletnie nie interesuje to, że Wasze uczucie wygasło. Banku interesuje tylko to, żeby mieć dwóch dłużników, bo to zwiększa szansę na odzyskanie pieniędzy.

Polskie orzecznictwo jest tutaj nieubłagane. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, przedmiotem podziału majątku wspólnego są jedynie aktywa. Długi pozostają poza zainteresowaniem sądu w tym sensie, że sędzia nie może w wyroku zmienić umowy kredytowej, którą podpisaliście z bankiem.

Co to oznacza w praktyce? Nawet po rozwodzie i podziale majątku, w świetle prawa bankowego, nadal jesteście dłużnikami solidarnymi. Jeśli jedno z Was przestanie płacić, bank przyjdzie po pieniądze do tego, kto jest bardziej wypłacalny – a nie do tego, kto „został w mieszkaniu”.

Kredyt hipoteczny – największy problem rozwodników

To najczęstszy scenariusz. Macie wspólne mieszkanie i kredyt na 25 lat. Wartość mieszkania: 600 tys. zł. Kredyt do spłaty: 400 tys. zł. Decydujecie się na rozwód a kredyt hipoteczny staje się kulą u nogi, która blokuje Wam start w nowe życie.

Jakie macie wyjścia? Realnie są tylko trzy scenariusze:

• Przejęcie długu (Zwolnienie z długu): Jedno z Was bierze mieszkanie i kredyt na siebie. Brzmi świetnie, ale wymaga zgody banku. Bank sprawdzi zdolność kredytową tej jednej osoby. W dobie wysokich stóp procentowych często okazuje się, że jedna pensja to za mało.
• Sprzedaż mieszkania: Najczystsze rozwiązanie. Sprzedajecie lokal, spłacacie bank, a resztą pieniędzy się dzielicie. Problem? Często jedno z Was nie ma się gdzie wyprowadzić.
• Dalsza wspólna spłata: Rozwodzicie się, ale kredyt płacicie dalej razem (np. po połowie), a mieszkanie wynajmujecie lub jedno z Was tam mieszka. To rozwiązanie „na przetrwanie”, ale ryzykowne.

Kto odpowiada za długi zaciągnięte w trakcie małżeństwa?

Nie każdy dług jest wspólny. To szalenie ważna różnica, którą musimy ustalić na początku współpracy. Czy wiesz, kto odpowiada za długi zaciągnięte w trakcie małżeństwa, o których druga strona nie wiedziała?

Jeśli Twój mąż lub żona wzięli „chwilówkę” na własne zachcianki bez Twojej wiedzy i pisemnej zgody – zazwyczaj odpowiadają za to sami (swoim majątkiem osobistym i wynagrodzeniem za pracę). Sytuacja zmienia się, gdy pieniądze poszły na zaspokojenie zwykłych potrzeb rodziny (np. czynsz, jedzenie, buty dla dzieci). Wtedy odpowiadacie solidarnie, nawet jeśli na umowie pożyczki widnieje tylko jeden podpis.

Regres – jak odzyskać pieniądze spłacone za byłego małżonka?

Załóżmy czarny scenariusz: jesteście po rozwodzie, bank nie zgodził się na przepisanie kredytu, a Ty sumiennie płacisz raty, mimo że w mieszkaniu mieszka Twój były mąż. Czy te pieniądze przepadły?

Nie. Tutaj wchodzi mechanizm tzw. roszczenia regresowego. Skoro wobec banku jesteście dłużnikami solidarnymi, a spłacasz wszystko Ty, masz prawo żądać od drugiego dłużnika zwrotu połowy wpłaconych środków (chyba że umówiliście się inaczej).

Te roszczenia rozlicza się najczęściej podczas sprawy o podział majątku po rozwodzie. Dlatego tak ważne jest zbieranie wszystkich potwierdzeń przelewów. Każda rata zapłacona po ustaniu wspólności majątkowej (czyli zazwyczaj po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego) jest do rozliczenia.

Jak to rozwiązujemy w praktyce?

Nie będę Cię oszukiwał – sprawy z długami są trudne. Wymagają nie tylko wiedzy prawniczej, ale też zdolności negocjacyjnych z bankami. Często wzory z internetu nie przewidują skomplikowanych klauzul indemnifikacyjnych (zabezpieczających).

Wartość nieruchomości a odliczenie długu

To jest prawniczy „twist”, który może Cię zaskoczyć. Jeśli dzielimy dom obciążony hipoteką, sąd ustala jego wartość… pomniejszając ją o wartość długu.

Przykład: Dom wart 1 mln zł. Kredyt do spłaty: 800 tys. zł. Wartość rynkowa „netto” tego składnika majątku to dla sądu tylko 200 tys. zł. Jeśli jedno z Was przejmuje dom, musi spłacić drugiemu tylko połowę tej kwoty netto (czyli 100 tys. zł), a nie połowę wartości całego domu. To logiczne – przejmując dom, przejmujesz też (faktycznie, choć nie prawnie) ciężar jego spłaty. To skomplikowana matematyka, przy której łatwo o błąd kosztujący dziesiątki tysięcy złotych.

Warto też pamiętać, że rozwód a wspólne długi małżonków to temat rzeka, który dotyczy nie tylko banków, ale też pożyczek od rodziny (teściów), co często bywa zarzewiem największych konfliktów.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania