Zmiana nazwiska dziecka po rozwodzie

Kiedy wystarczy wizyta w Urzędzie Stanu Cywilnego?

Wielu Klientów mojej kancelarii myśli, że skoro powrót do poprzedniego nazwiska po rozwodzie przez żonę jest formalnością, to tak samo będzie z dzieckiem. Niestety, to dwa zupełnie różne porządki prawne.

Zmiana nazwiska dziecka jest procedurą administracyjną, ale obwarowaną przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sprawa jest prosta tylko w jednym scenariuszu: gdy oboje rodzice są zgodni.

Jeśli Twój były mąż nie robi problemów, idziecie razem do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego (lub on składa pisemną zgodę z podpisem notarialnie poświadczonym) i składacie wniosek. Pamiętaj jednak o ważnym wymogu: ustawa o zmianie imienia i nazwiska wymaga podania ważnych powodów.

Co zrobić, gdy ojciec nie zgadza się na zmianę nazwiska?

To najczęstszy scenariusz, z jakim trafiają do mnie Klienci. Rozwód był burzliwy, emocje wciąż buzują, a nazwisko staje się elementem gry. Ojciec mówi „nie”, bo uważa, że to wymazywanie go z życia dziecka.

W takiej sytuacji Kierownik USC ma związane ręce. Nie przyjmie Twojego wniosku. Czy to koniec drogi? Absolutnie nie. Wchodzimy tutaj na grunt prawa rodzinnego. Zmiana nazwiska to jedna z tzw. istotnych spraw dziecka.

Zgodnie z prawem, przy braku porozumienia między rodzicami, decyzję podejmuje sąd opiekuńczy. Musisz złożyć wniosek o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka w trybie art. 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jakie argumenty przekonają sąd do zmiany nazwiska?

To jest moment, w którym ważą się losy sprawy. Sąd nie zmieni nazwiska dziecka tylko dlatego, że Ty masz trudne relacje z byłym mężem. Sąd nie zmieni go też dlatego, że „ładniej brzmi”. Jedynym kryterium jest tu dobro dziecka.

Jakie argumenty działają w praktyce sądowej? Z mojego doświadczenia wynika, że sądy przychylają się do wniosków, gdy:

• Ojciec nie utrzymuje kontaktów: Od lat nie widział dziecka, nie interesuje się nim, a dziecko nie utożsamia się z nim ani z jego rodziną.
• Trauma i złe wspomnienia: Nazwisko ojca kojarzy się dziecku z przemocą domową, alkoholizmem czy interwencjami policji. Noszenie go sprawia dziecku ból psychiczny.
• Funkcjonowanie w nowej rodzinie: Jeśli weszłaś w nowy związek, macie kolejne dzieci i wszyscy noszą jedno nazwisko, a to jedno dziecko „odstaje” – może to powodować poczucie wykluczenia.

Władza rodzicielska a zmiana nazwiska

Często pytacie mnie: „Panie Mecenasie, a jeśli ojciec ma ograniczoną władzę rodzicielską?”.

Tu sprawa jest o tyle ciekawa, że wszystko zależy od tego, w jakim zakresie ta władza została ograniczona. Jeśli sąd w wyroku rozwodowym pozostawił ojcu prawo do współdecydowania o „istotnych sprawach dziecka” (a zazwyczaj tak jest, nawet przy ograniczeniu), to jego zgoda nadal jest potrzebna.

Sytuacja zmienia się diametralnie, jeśli ojciec został całkowicie pozbawiony władzy rodzicielskiej. Wtedy władza rodzicielska przysługuje tylko Tobie i samodzielnie możesz decydować o zmianie nazwiska (oczywiście nadal musisz przekonać Kierownika USC o „ważnych powodach”, ale odpada problem zgody ojca).

Kiedy dziecko musi wyrazić zgodę?

Nie możemy zapominać o podmiotowości samego dziecka. Prawo stawia tutaj jasną granicę wieku: 13 lat. Jeśli Twoje dziecko ukończyło ten wiek, zmiana nazwiska nie może nastąpić bez jego osobistej zgody.

Co więcej, nawet jeśli dziecko jest młodsze, ale wystarczająco rozwinięte umysłowo, sąd może (i powinien) je wysłuchać. To są tzw. istotne sprawy dziecka, a nazwisko jest częścią tożsamości młodego człowieka. Zmuszanie nastolatka do zmiany nazwiska „na siłę” zazwyczaj kończy się oporem i pogorszeniem relacji z matką.

Procedura sądowa krok po kroku

Podsumujmy, jak wygląda ścieżka sądowa, gdy ojciec mówi „nie”:

1. Wniosek do Sądu Rejonowego: Składasz pismo do wydziału rodzinnego i nieletnich (właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka).
2. Opłata: Wynosi ona 100 zł.
3. Rozprawa: Sąd przesłucha Ciebie i ojca dziecka. Jeśli dziecko jest starsze, może wysłuchać również jego.
4. Postanowienie: Sąd wydaje „zgodę zastępczą”.
5. Uprawomocnienie: Po 7 lub 21 dniach (zależnie od tego, czy będzie apelacja) orzeczenie staje się prawomocne.
6. Wizyta w USC: Z prawomocnym orzeczeniem idziesz do urzędu. Kierownik USC traktuje ten wyrok tak, jakby obok Ciebie stał ojciec i wyrażał zgodę.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania