Pieniądze w banku, a podział majątku po rozwodzie

Czyje są pieniądze na koncie osobistym? Obalamy mity

Zacznijmy od najczęstszego błędu, z którym spotykam się w kancelarii. Przychodzi do mnie Klientka i mówi: „Mąż ma swoje konto, przelewa mi tylko na życie, nie wiem ile tam ma, ale to chyba jego pieniądze, prawda?”. Otóż nie. To fundamentalne niezrozumienie tego, czym jest ustawowa wspólność majątkowa.

Zasada jest prosta: wszystko, co zarobiliście w trakcie trwania małżeństwa, jest wspólne. Nie ma znaczenia, że:

• Konto w banku jest zarejestrowane tylko na jedną osobę.
• Druga strona nie ma do niego pełnomocnictwa ani karty.
• Przelewane jest tam wynagrodzenie za pracę tylko jednego z Was.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy mówi jasno: pobrane wynagrodzenie za pracę wchodzi do majątku wspólnego. W momencie, gdy pensja wpływa na rachunek, staje się „Wasza”, a nie „Jego” czy „Jej”. To oznacza, że przy podziale majątku po rozwodzie, te środki podlegają podziałowi pół na pół (chyba że ustalimy inaczej, ale o tym później).

Data ustania wspólności – kiedy przestajemy liczyć wspólnie?

To jest moment krytyczny dla Twoich finansów. Musisz zrozumieć jedną rzecz: Sąd, dzieląc majątek, robi swoiste „zdjęcie” Waszego stanu posiadania na konkretny dzień. Jaki to dzień?

Jest to data ustania wspólności majątkowej. Może to być:

• Dzień uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.
• Dzień ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd (czasami z datą wsteczną).
• Dzień podpisania intercyzy u notariusza.

Dlaczego to tak ważne? Wyobraź sobie, że proces rozwodowy trwa dwa lata. Przez ten czas oboje pracujecie, odkładacie pieniądze. Jeśli nie zabezpieczysz się wcześniej, np. wnosząc o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, to wszystko, co zgromadzisz przez te dwa lata nerwówki, również będzie podlegać podziałowi!

„Mąż wypłacił wszystko z konta!” – co teraz?

To scenariusz, który widzę w co trzeciej sprawie. Atmosfera w domu gęstnieje, pada słowo „rozwód”, a tydzień później na wspólnym koncie lub koncie małżonka widnieje okrągłe zero. Czy te pieniądze przepadły? Czy sprytny małżonek wygrał system?

Absolutnie nie. Prawo zna pojęcie nieuzasadnionego uszczuplenia majątku wspólnego. Jeśli Twój małżonek wypłacił 50.000 zł na tydzień przed złożeniem pozwu i „zgubił je” lub „oddał dług, którego nie potrafi udowodnić”, sąd potraktuje te pieniądze tak, jakby one nadal istniały.

W praktyce wygląda to tak: Sąd ustala, że w skład majątku wchodzi „roszczenie o zwrot środków”. Przyznaje te wirtualne pieniądze stronie, która je wypłaciła, a Tobie przyznaje realne składniki majątku (np. większą część spłaty z mieszkania) dla wyrównania rachunku. To często bolesna lekcja dla kombinatorów, bo muszą spłacić połowę kwoty, którą już dawno wydali.

Majątek osobisty a wspólne konto – problem „wymieszania” pieniędzy

Sprawa komplikuje się, gdy na jednym koncie lądują pieniądze z różnych źródeł. Wyobraź sobie sytuację: otrzymałaś darowiznę od rodziców (która co do zasady stanowi Twój majątek osobisty) i wpłaciłaś ją na konto, na które wpływa też Twoja pensja (majątek wspólny). Przez lata z tego konta płaciliście za wakacje, zakupy, remonty.

Przy podziale majątku powstaje gigantyczny problem dowodowy. Zasada domniemania wspólności działa na niekorzyść majątku osobistego. Jeśli pieniądze się „wymieszały” i zostały wydane, to bardzo trudno jest udowodnić, że akurat ten konkretny zakup był sfinansowany z darowizny, a nie z pensji. Nazywamy to surogacją, ale w praktyce sądowej bywa to koszmarne do wyliczenia.

Jeśli planujesz wykorzystać darowiznę przy podziale majątku (jako nakład z majątku osobistego na wspólny), musisz mieć żelazne dowody przepływów finansowych.

Jak sprawdzić stan konta małżonka? Tajemnica bankowa

Często słyszę pytanie: „Panie Mecenasie, czy ja mogę pójść do banku i zapytać, ile mąż ma na koncie?”. Odpowiedź brzmi: nie. Dopóki jesteś tylko żoną/mężem, a nie współwłaścicielem rachunku, bank zasłoni się tajemnicą bankową. Żaden pracownik nie ma prawa udzielić Ci takich informacji.

Jednak w toku sprawy o podział majątku, to sąd ma uprawnienia, by zwolnić bank z tajemnicy. Możemy wnioskować, aby sąd wystąpił do konkretnych banków o historię rachunków. Jest tu jednak haczyk. Polskie sądy rzadko zgadzają się na tzw. „fishing expedition” (łowienie ryb), czyli wysyłanie zapytań do wszystkich banków w Polsce „na wszelki wypadek”.

Musisz wskazać, w których bankach druga strona może mieć środki. Dlatego w trakcie trwania małżeństwa warto, nawet dyskretnie, zwracać uwagę na to, z jakich kart korzysta partner lub skąd przychodzą przelewy. Ta wiedza może być warta dziesiątki tysięcy złotych.

Konta firmowe i konta dzieci – czy one też podlegają podziałowi?

To temat rzeka, ale zasygnalizuję najważniejsze kwestie:

1. Konto firmowe (JDG): Jeśli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, środki na koncie firmowym również są zazwyczaj majątkiem wspólnym (chyba że pochodzą ze sprzedaży składników nabytych przed ślubem). Wielu przedsiębiorców jest w szoku, gdy dowiadują się, że pieniądze na VAT czy inwestycje muszą podzielić z żoną.

2. Konta dzieci: Teoretycznie pieniądze na koncie dziecka należą do dziecka. Jednak jeśli sąd zauważy, że na miesiąc przed rozwodem „Tatuś” przelał na konto 5-letniego syna 100.000 zł tytułem „darowizny”, to z dużym prawdopodobieństwem uzna to za próbę ukrycia majątku. Takie ukrywanie majątku przy rozwodzie jest nieskuteczne i łatwe do podważenia.