Separacja małżeńska — jak małżonkowie mogą zrobić sobie przerwę

Spis treści
separacja małżonków


adwokat Iwo Klisz

Jak i gdzie możesz liczyć na moją pomoc?

Zapraszam na nasz kanał YouTube

Jak podzielić majątek? - pobierz darmowy poradnik

Główne Tematy

Co to jest separacja małżonków?

Separacja to decyzja sądu, która mówi, że mąż i żona żyją osobno, ale nadal są w związku małżeńskim. Można ją dostać, gdy małżeństwo się nie układa, ale para nie chce się rozwodzić.

Separacja oznacza zmianę niektórych prawnych aspektów relacji między małżonkami, jak to, kto się zajmuje dziećmi czy pieniędzmi, ale nie kończy małżeństwa. Aby ją otrzymać, trzeba przed sądem pokazać, że w małżeństwie są problemy, ale może być jeszcze szansa na poprawę.

Małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy, jeśli wymagają tego względy słuszności. To może oznaczać pomoc w trudnych sytuacjach życiowych, wsparcie emocjonalne czy nawet pomoc materialną. Obowiązek ten jest jednak łagodniejszy niż w przypadku normalnego małżeństwa, ponieważ małżonkowie żyją osobno i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego.

Można powiedzieć, że separacja pozwala na wykonanie pierwszego kroku w kierunku rozwiązania małżeństwa, ponieważ przy jej orzekaniu ustala się wiele kwestii, które towarzyszą również rozwiązaniu małżeństwa. Co ważne, w każdej chwili ten krok można cofnąć i powrócić do normalnej relacji.

Z mojego doświadczenia adwokata, który od ponad 10 lat zajmuje się rozwodami, wynika, że separacja nie rozwiązuje problemów występujących w małżeństwie. Po pewnym czasie od orzeczenia separacji większość osób decyduje się na rozwód.

Separacja prawna, a separacja faktyczna

Separacja faktyczna to sytuacja, kiedy małżonkowie sami decydują o tym, że będą żyć osobno, nie utrzymując więzi osobistych i gospodarczych. Do takiej separacji dochodzi bez udziału sądu, zatem nie ma ona żadnych skutków prawnych. Według przepisów prawa osoby żyjące w ten sposób są pełnoprawnym małżeństwem.

Więcej na ten temat przeczytasz w tekście: Separacja nieformalna

Z kolei separacja prawna orzekana jest przez sąd. Jest to formalna decyzja sądowa, która zmienia status prawny małżonków. W tej sytuacji małżonkowie są zwolnieni z obowiązku wspólnego życia, ale nadal pozostają w związku małżeńskim. Separacja sądowa może mieć różne skutki prawne, np. w kwestiach majątkowych, dziedziczenia czy opieki nad dziećmi.

Skutki separacji małżeńskiej — czy różni się separacja od rozwodu?

Orzeczenie separacji skutkuje powstaniem bardzo poważnych skutków:

  • małżonkowie pozostający w separacji, inaczej niż w przypadku rozwodu,  nie mogą zawrzeć innego małżeństwa – dopuściliby się przez to popełnienia przestępstwa bigamii,
  • pomiędzy małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa tak samo, jak w przypadku orzeczenia rozwodu,
  • sąd w wyroku o separacji może zdecydować o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, o podziale ich majątku, jak również ukształtować obowiązek alimentacyjny w tym zadecydować, iż małżonek uznany za wyłącznie winnego zobowiązany jest dostarczać środków utrzymania małżonkowi niewinnemu oraz określić sposób korzystania ze wspólnego mieszkania tak jak przy orzeczeniu rozwodu,
  • w okresie separacji nie obowiązuje domniemanie pochodzenia dziecka od małżonka matki,
  • w przypadku separacji, analogicznie do skutków rozwodu, przestaje istnieć wspólnota małżeńska, w związku z czym eliminacji ulegają związane z nią wzajemne obowiązki współmałżonków.

Dziedziczenie i rozdzielność majątkowa

W zakresie dziedziczenia oraz kwestii majątkowych, skutki separacji są identyczne jak konsekwencje rozwiązania małżeństwa przez rozwód.

Po orzeczeniu o separacji małżonkowie nie dziedziczą po sobie. Trzeba pamiętać, że ten skutek dotyczy tylko dziedziczenia ustawowego. Nie mają także prawa do zachowku.

Jednak w przypadku, kiedy został sporządzony testament powołujący do dziedziczenia jednego z małżonków, wówczas będzie on skuteczny także w trakcie separacji.

W efekcie orzeczenia separacji powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa. Oznacza to, że:

  • dochody każdego z małżonków nie trafiają już do majątku wspólnego (który przestaje istnieć), ale do majątku osobistego każdego z małżonków
  • każdy z nich zarządza swoim majątkiem niezależnie
  • małżonek nie odpowiada za zobowiązania męża czy żony, zaciągnięte po orzeczeniu separacji.

Separacja a władza rodzicielska, alimenty i wspólne mieszkanie

Sąd w orzeczeniu o separacji wskazuje sposób wykonywania władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym małoletnim dzieckiem i orzeka o  kontaktach rodziców z dzieckiem. Wskazuje także, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka (alimenty).

Rozstrzygnięcia te są identyczne, jak w przypadku rozwodu. Więcej informacji na ten temat możesz znaleźć tutaj:

W sprawie o orzeczenie separacji każdy z małżonków może żądać, aby odpowiednio uregulować wzajemne obowiązki alimentacyjne współmałżonków. Orzeczenie separacji powoduje, że obowiązani oni są do dostarczania sobie środków utrzymania, nawet gdy doszło do podziału majątku wspólnego.

Obowiązują to identyczne zasady, jak w przypadku rozwodu, dlatego warto przeczytać ten tekst: Alimenty na małżonka po rozwodzie

Jeżeli małżonkowie zajmują jedno mieszkanie, wówczas sąd orzekając separację, decyduje także, w jaki sposób mają oni z niego korzystać.

Na zgodny wniosek małżonków, sąd może także w takim orzeczeniu zawrzeć rozstrzygnięcie dotyczące odpowiedniego podziału wspólnego mieszkania pomiędzy współmałżonków albo o przyznaniu go jednemu z nich, pod warunkiem jednak, że małżonek pozostający bez mieszkania wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego.

Zasadą jest, że orzekając o wspólnym mieszkaniu małżonków, sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej.

W wyjątkowym wypadku, jeżeli jeden z małżonków zachowuje się rażąco nagannie i swoim postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, wówczas sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.

Przeczytaj również: Mieszkanie po rozwodzie

Przesłanki orzeczenia separacji — czyli kiedy sąd może orzec separację między małżonkami

Najważniejszym warunkiem pozwalającym na orzeczenie separacji jest sytuacja, w której między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia małżeńskiego.

Występuje on, gdy przestają funkcjonować trzy podstawowe elementy małżeństwa:

  • wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego,
  • silna i ścisła więź uczuciowa
  • utrzymywanie kontaktów seksualnych.

​​Niezbędne jest, aby rozkład pożycia małżeńskiego był zupełny, ale niekoniecznie trwały, co oznacza, że w teorii istnieje możliwość powrotu do dawnego modelu współżycia.

W przypadku separacji istotne jest, aby zachodziło realne prawdopodobieństwo zmiany tego stanu rzeczy, w przeciwieństwie do rozwodu, gdzie trwały charakter zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego jest koniecznym warunkiem rozwiązania małżeństwa i orzeczenia rozwodu.

Orzeczenie separacji jest niedopuszczalne, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków.

​​Sąd nie orzeknie separacji jeśli to byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego). Sprzeczność ta może być rozpatrywana w kontekście rażącej krzywdy dla małżonka sprzeciwiającego się separacji lub gdy przemawiają przeciwko niej poważne względy społeczno-wychowawcze.

Separacja na zgodny wniosek małżonków czy walka w sądzie?

Istnieje możliwość wydania postanowienia o separacji na zgodne żądanie małżonków, ale tylko w sytuacji, kiedy nie mają oni wspólnych małoletnich dzieci. W takiej sprawie sąd ogranicza się jedynie do przesłuchania stron i przyjęcia ich oświadczeń co do faktów. W takim wniosku małżonkowie muszą potwierdzić, że powodem separacji jest zupełny rozkład pożycia, a następnie potwierdzić tę okoliczność na rozprawie. W takim wypadku, w zakresie roszczeń alimentacyjnych zachodzą takie skutki, jak gdyby żadne z małżonków nie ponosił winy za rozkład pożycia stron.

W sytuacji, kiedy małżonkowie mają małoletnie dzieci, albo ich żądania są sporne, sąd musi przeprowadzić normalny proces sądowy.

Zarówno zgodny wniosek o separację, jak i pozew można złożyć bezpośrednio w biurze podawczym sądu albo skorzystać z drogi pocztowej, najlepiej przy użyciu przesyłki poleconej.

W sprawach o orzeczenie separacji, a także o jej zniesienie właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu małżonkowie mają wspólne zamieszkanie, a w braku takiej podstawy – sąd miejsca ich wspólnego pobytu. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu, odpowiedni jest sąd właściwy dla jednego z nich.

Zniesienie separacji

Niewątpliwą zaletą jest możliwość zniesienia separacji na wniosek zgłoszony przez oboje małżonków. Sąd bierze pod uwagę tylko to, że obie strony chcą zakończyć separację, nie sprawdzając, czy faktycznie wrócili do wspólnego życia​. Co więcej, w trakcie procesu zniesienia separacji, sąd może rozstrzygać o sprawach związanych z władzą rodzicielską nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków, Z chwilą zniesienia separacji ustają jej skutki.

 

Przeczytaj także:

Źródło: Kodeks rodzinny i opiekuńczy

adwokat Iwo Klisz

adwokat Iwo Klisz

Wspólnik zarządzający w "Klisz i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych". Specjalista z zakresu prawa rodzinne, rozwodów i podziału majątku, były wykładowca akademicki na Uniwersytecie Wrocławskim. tel. 695 560 425, e-mail: [email protected]

Umów się na konsultację prawną

tel. kom. 695 560 425
tel. 71 740 50 00