Unieważnienie małżeństwa a rozwód – jakie są różnice?

Rozwód czy unieważnienie – co wybrać?

W mojej kancelarii często słyszę: „Panie Mecenasie, ja nie chcę być rozwódką, ja chcę, żeby tego małżeństwa nigdy nie było”. Rozumiem te emocje. Chęć wymazania nieudanego związku z pamięci i dokumentów jest naturalna.

Musisz jednak wiedzieć, że polskie prawo cywilne (w przeciwieństwie do kościelnego, o czym za chwilę) traktuje unieważnienie bardzo restrykcyjnie. To nie jest alternatywa dla rozwodu, którą możesz sobie dowolnie wybrać. To procedura zarezerwowana dla sytuacji nadzwyczajnych.

Kiedy sąd unieważni małżeństwo? (Przeszkody małżeńskie)

Nie możesz unieważnić małżeństwa tylko dlatego, że mąż okazał się draniem, albo żona Cię zdradziła. Do tego służy rozwód z orzekaniem o winie. Aby sąd stwierdził nieważność, musi wystąpić jedna z konkretnych przeszkód istniejących w dniu ślubu.

Oto katalog sytuacji, w których możesz walczyć o unieważnienie:

• Wiek: Małżonek nie miał wymaganych 18 lat (lub 16 lat w przypadku kobiet za zgodą sądu).
• Ubezwłasnowolnienie: Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może zawrzeć małżeństwa.
• Choroba psychiczna: Jedna ze stron cierpiała na chorobę psychiczną lub niedorozwój umysłowy, co zagraża dobru przyszłej rodziny. Tutaj często pojawia się temat: rozwód a choroba psychiczna, który warto zgłębić.
• Bigamia: Ktoś wziął ślub, będąc już w innym związku małżeńskim.
• Pokrewieństwo: Ślub wzięły osoby blisko spokrewnione (np. brat z siostrą).
• Wady oświadczenia woli: To najciekawsza i najtrudniejsza kategoria. Obejmuje stan wyłączający świadome powzięcie decyzji (np. pod wpływem narkotyków w trakcie ceremonii), błąd co do tożsamości (rzadkość) lub bezprawną groźbę (wymuszenie ślubu).

Czy unieważnienie „kasuje” dzieci i majątek?

To jest moment, w którym większość Klientów jest zaskoczona. Wydaje się logiczne, że skoro małżeństwo jest unieważnione (uznane za niebyłe), to skutki też znikają. Nic bardziej mylnego.

1. Dzieci

W kwestii relacji z dziećmi, unieważnienie małżeństwa wywołuje dokładnie takie same skutki jak rozwód. Sąd w wyroku unieważniającym musi orzec o:

• Władzy rodzicielskiej,
• Kontaktach z dzieckiem,
• Alimentach na dziecko.

Prawo chroni dzieci niezależnie od tego, czy małżeństwo rodziców było ważne, czy nie. Więcej o zabezpieczeniu finansowym potomstwa przeczytasz tutaj: alimenty na dziecko.

2. Majątek wspólny

Tutaj sprawa się komplikuje. Przy unieważnieniu stosuje się przepisy o rozdzielności majątkowej, ale z mocą wsteczną. Co do zasady, majątek, który zgromadziliście, powinien zostać podzielony. Często jednak podział ten jest trudniejszy niż przy standardowym rozwodzie, bo musimy ustalić udziały w oparciu o przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Jeśli planujesz batalię o finanse, koniecznie zajrzyj do artykułu: podział majątku po rozwodzie, by zrozumieć mechanizmy, które mogą być stosowane przez analogię.

Kiedy jest za późno na unieważnienie?

To kluczowa różnica. Pozew o rozwód możesz złożyć nawet po 30 latach małżeństwa. Z unieważnieniem tak nie jest. Ustawodawca wprowadził tzw. terminy zawite (prekluzyjne).

Przykładowo, unieważnienia małżeństwa z powodu błędu lub groźby można żądać tylko w ciągu sześciu miesięcy od wykrycia błędu lub ustania stanu obawy. Po upływie tego terminu, nawet jeśli ślub był wymuszony, droga do unieważnienia jest zamknięta. Pozostaje tylko rozwód.

Alimenty na byłego małżonka przy unieważnieniu

Czy po unieważnieniu małżeństwa można żądać alimentów na siebie? Tak, ale w grę wchodzi pojęcie „złej wiary”. Małżonek, który zawarł małżeństwo w złej wierze (czyli wiedział o przeszkodzie, np. o swojej chorobie psychicznej lub o tym, że jest już w innym związku), traktowany jest jak małżonek winny rozkładu pożycia przy rozwodzie.

Oznacza to, że jeśli unieważniamy małżeństwo przez zatajoną chorobę męża, żona (będąca w dobrej wierze) może żądać od niego alimentów na zasadach przewidzianych dla rozwodu z wyłącznej winy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania