Miejsce zamieszkania za granicą, a rozwód w Polsce?

Jurysdykcja, czyli czy polski sąd w ogóle „otworzy drzwi”?

To najczęstsze pytanie, jakie słyszę od Klientów dzwoniących z Wielkiej Brytanii, Niemiec czy Holandii. „Panie Mecenasie, nie mieszkamy w Polsce od 10 lat, nie mamy tam meldunku, czy my w ogóle możemy się tam rozwieść?”.

Odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak. I co więcej – często jest to dla Was znacznie korzystniejsze rozwiązanie niż rozwód w kraju, w którym obecnie żyjecie.

Polskie prawo (a konkretnie Kodeks postępowania cywilnego) jest tutaj bardzo liberalne. Wystarczy spełnić jedną z przesłanek:

• Oboje macie obywatelstwo polskie.
• Oboje mieliście ostatnie miejsce zamieszkania w Polsce i jedno z Was nadal tu mieszka.
• Powód (czyli osoba składająca pozew) mieszka w Polsce od co najmniej roku (nawet jeśli nie ma obywatelstwa).

Dla większości moich Klientów kluczowy jest punkt pierwszy. Masz polski dowód osobisty? Twój mąż/żona też? Droga do polskiego sądu jest otwarta. Nie ma znaczenia, że Wasze centrum życiowe jest w Manchesterze czy Monachium.

Dlaczego opłaca się brać rozwód w Polsce, mieszkając za granicą?

Skoro mieszkacie np. w Niemczech, dlaczego nie pójść do tamtejszego sądu? Zazwyczaj decydują o tym trzy czynniki: pieniądze, czas i… wina.

Po pierwsze, koszty. Usługi prawne i opłaty sądowe w Europie Zachodniej są kilkukrotnie wyższe niż w Polsce. U nas opłata sądowa od pozwu to stałe 600 zł. W wielu krajach opłata zależy od wartości majątku lub dochodów i idzie w tysiące euro.

Po drugie, specyfika prawa. W wielu krajach (np. w Szwecji czy Niemczech) uzyskanie orzeczenia o winie jest albo niemożliwe, albo bardzo utrudnione. Polski system nadal pozwala na rozwód z orzekaniem o winie, co może mieć kluczowe znaczenie, jeśli zależy Ci na satysfakcji moralnej lub potencjalnych alimentach na siebie w przyszłości.

Po trzecie – język. Proces w ojczystym języku to mniejszy stres. Nie musisz martwić się, że tłumacz przysięgły źle przełoży Twoje emocje czy niuanse dotyczące opieki nad dziećmi.

Pułapka doręczeń zagranicznych – jak nie zablokować sobie sprawy na lata?

Tu dochodzimy do najważniejszego punktu strategii „rozwodu na odległość”. Jeśli złożysz pozew samodzielnie i wpiszesz w nim zagraniczny adres zamieszkania współmałżonka, sąd rozpocznie procedurę doręczenia międzynarodowego.

Brzmi profesjonalnie? W praktyce to koszmar. Pisma wędrują przez Ministerstwo Sprawiedliwości, potem MSZ, potem konsulaty… Średni czas doręczenia jednego listu to 6-9 miesięcy. Jeśli w pozwie będzie błąd formalny, jego naprawienie zajmie rok.

Rozwiązaniem jest ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w Polsce (adwokata). Jako adwokat staję się Twoim „skrzynką podawczą”. Sąd wysyła pisma do mojej kancelarii we Wrocławiu, a ja tego samego dnia przesyłam Ci skan mailem. Dzięki temu sprawa toczy się w takim samym tempie, jakbyś mieszkał na sąsiedniej ulicy.

Rozwód Online: Czy naprawdę nie muszę przyjeżdżać?

Jeszcze kilka lat temu, aby się rozwieść, trzeba było fizycznie stawić się w sądzie. Dziś, w dużej mierze „dzięki” pandemii, sądy powszechnie stosują rozprawy zdalne.

W mojej kancelarii standardem jest składanie wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron w trybie wideokonferencji. Jak to wygląda?

• Sąd przesyła nam link (zazwyczaj MS Teams, Jitsi lub dedykowany system sądowy).
• W dniu rozprawy logujesz się z własnego salonu w Londynie czy Nowym Jorku.
• Ja jestem albo z Tobą na łączach, albo fizycznie w sądzie w Polsce (reprezentując Cię w todze).
• Sąd weryfikuje Twoją tożsamość (pokazujesz dowód do kamery) i odbiera zeznania.

Większość sędziów w dużych miastach (Warszawa, Wrocław, Kraków) nie robi z tym problemów. Zdarzają się jednak wyjątki w mniejszych sądach, dlatego warto to ustalić na samym początku. Jeśli druga strona nie robi problemów, możliwy jest nawet rozwód bez obecności powoda (czyli Ciebie), jeśli sąd uzna, że przesłuchanie tylko jednej strony wystarczy, ale to sytuacje rzadsze.

Co z dziećmi i podziałem majątku, który jest za granicą?

Tutaj sprawa się nieco komplikuje i muszę być z Tobą szczery. O ile polski sąd chętnie orzeknie rozwód, o tyle może odmówić zajmowania się dziećmi lub nieruchomościami położonymi za granicą.

1. Dzieci: Zgodnie z prawem unijnym (Bruksela II ter) i konwencjami haskimi, sądem właściwym dla spraw o władzę rodzicielską i kontakty jest sąd miejsca zwykłego pobytu dziecka. Jeśli dzieci mieszkają i chodzą do szkoły w Berlinie, polski sąd w wyroku rozwodowym orzeknie tylko o rozwiązaniu małżeństwa, a kwestie opieki zostawi sądowi niemieckiemu.

2. Majątek: Jeśli macie dom w Hiszpanii i kredyt w euro, polski sąd może mieć trudności z podziałem tego majątku. Często doradzam Klientom, aby w Polsce przeprowadzili tylko rozwód, a podział majątku po rozwodzie zrobili u notariusza w kraju położenia nieruchomości lub w drodze odrębnego postępowania.

Pamiętaj jednak, że kwestia alimentów na dzieci czy małżonka może być często rozstrzygnięta w Polsce, co bywa korzystne ze względu na niższe koszty uzyskania wyroku, który jest potem egzekwowalny w całej UE.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania