Czy mediacja jest obowiązkowa w procesie rozwodowym?

Czy sędzia może mnie zmusić do mediacji?

To jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszę w kancelarii, gdy Klient otrzymuje postanowienie sądu o skierowaniu sprawy do mediatora. Często pojawia się lęk: „Czy to znaczy, że muszę się dogadać za wszelką cenę?”.

Odpowiedź brzmi: absolutnie nie. Zasada dobrowolności jest fundamentem mediacji. Oznacza to dwie rzeczy:

• Musisz wyrazić zgodę na udział w postępowaniu mediacyjnym.
• Nawet jeśli się zgodzisz, możesz w każdej chwili wstać od stołu i powiedzieć: „Dziękuję, nie dojdziemy do porozumienia”.

Warto jednak wiedzieć, że trwające postępowanie rozwodowe rządzi się swoimi prawami. Sędziowie są wręcz zobligowani przepisami, by nakłaniać strony do ugodowego zakończenia sporu, zwłaszcza jeśli w grę wchodzi dobro małoletnich dzieci. Dlatego sąd wydaje postanowienie o skierowaniu na mediację. Nie jest to jednak wyrok, a raczej „szansa”, którą daje Wam system.

Pułapka: Spotkanie informacyjne a mediacja

Tutaj często dochodzi do nieporozumień. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dają sądowi narzędzie w postaci tzw. spotkania informacyjnego. Sąd może wezwać Was na takie spotkanie (prowadzone przez sędziego, referendarza lub stałego mediatora), abyście dowiedzieli się, czym jest mediacja i jakie daje korzyści.

Na to spotkanie stawić się trzeba (chyba że chcecie narazić się na grzywnę za niestawiennictwo na wezwanie sądu). Czym innym jest jednak wysłuchanie informacji o mediacji, a czym innym wyrażenie zgody na sam proces mediacyjny. Po spotkaniu informacyjnym nadal masz prawo powiedzieć: „Rozumiem korzyści, ale w naszej sytuacji nie widzę pola do rozmów”.

Dlaczego sędziowie tak naciskają na ugodę?

Sądy w Polsce są przeładowane. Pierwsza sprawa rozwodowa wyznaczana jest często po pół roku od złożenia pozwu. Dla sędziego sprawa zakończona ugodą to sukces statystyczny i mniej pracy przy pisaniu uzasadnienia wyroku. Ale nie chodzi tylko o wygodę sądu.

W sprawach rodzinnych, gdzie decydujemy o losach dzieci, rozwiązanie wypracowane przez rodziców jest zawsze trwalsze niż to narzucone przez „obcą osobę w todze”. Jeśli sami ustalicie plan wychowawczy, jest większa szansa, że będziecie go przestrzegać.

Co się stanie, jeśli odmówię mediacji?

Oficjalnie? Nic. Masz do tego prawo. Nieoficjalnie? To zależy od kontekstu.

Jeśli odmawiasz mediacji „dla zasady”, mimo że druga strona wyciąga rękę do zgody, sędzia może to odebrać jako sygnał, że to Ty jesteś stroną generującą konflikt. W sprawach o władzę rodzicielską i kontakty, postawa rodzica jest oceniana przez pryzmat „zdolności do współdziałania”. Rodzic, który a priori odrzuca rozmowę, może być postrzegany jako ten mniej skłonny do kompromisów wychowawczych.

Jest jeszcze kwestia kosztów. Zgodnie z przepisami, jeśli jedna ze stron bezzasadnie odmówiła mediacji, do której wcześniej się zobowiązała, lub zachowuje się w sposób oczywiście nielojalny, sąd może w wyjątkowych sytuacjach obciążyć ją kosztami procesu, nawet jeśli sprawę wygrała. To rzadkie, ale możliwe.

Co właściwie można załatwić przez mediatora?

Wielu moich Klientów myśli, że mediacja dotyczy tylko tego, „czy się rozwodzimy”. To błąd. Najczęściej spór o sam rozwód jest prosty, a prawdziwa walka toczy się o:

• Dzieci: Ustalenie, przy kim zostają dzieci, jak wyglądają kontakty (weekendy, wakacje) i władza rodzicielska. Tutaj porozumienie wychowawcze wypracowane u mediatora jest na wagę złota.
• Pieniądze: Wysokość alimentów na dzieci lub na małżonka.
• Majątek: To najtrudniejszy element. Sądowy podział majątku trwa latami i kosztuje krocie (biegli, opłaty). Podział majątku po rozwodzie można załatwić u mediatora w kilka spotkań, a sąd jedynie zatwierdza ugodę, nadając jej moc wyroku.

Ile to kosztuje i kto płaci?

Jeśli do mediacji kieruje sąd, koszty są regulowane ustawowo i są stosunkowo niskie w porównaniu do kosztów pełnego procesu. Zazwyczaj jest to stała opłata za pierwsze posiedzenie plus opłata za kolejne, ale całość rzadko przekracza kilkaset złotych (plus VAT). Koszty te zazwyczaj dzielicie po połowie, chyba że umówicie się inaczej.

W przypadku podziału majątku koszty mogą być wyższe i oparte na wartości przedmiotu sporu, ale wciąż jest to ułamek tego, co zapłacicie za prawników i biegłych rzeczoznawców w toku 5-letniego procesu.

Czy ugoda zawarta przed mediatorem jest ważna?

Sama ugoda podpisana u mediatora to jeszcze nie koniec. Mediator przesyła ją do sądu. Sąd sprawdza, czy ugoda jest zgodna z prawem, zasadami współżycia społecznego i czy nie narusza rażąco interesu uprawnionych (np. czy alimenty nie są rażąco zaniżone ze szkodą dla dziecka).

Jeśli sąd zatwierdzi ugodę, ma ona moc wyroku sądowego. Oznacza to, że jeśli były mąż przestanie płacić alimenty ustalone w ugodzie mediacyjnej, możesz z taką zatwierdzoną ugodą (opatrzoną klauzulą wykonalności) iść prosto do komornika.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania