Jakie są warunki uzyskania rozwodu cywilnego?

Czym jest trwały i zupełny rozkład pożycia?

To absolutny fundament każdej sprawy rozwodowej. Wielu Klientów, którzy przychodzą do mojej kancelarii we Wrocławiu, myśli, że wystarczy powiedzieć w sądzie: „już go nie kocham”. Niestety, to za mało. Sąd to nie psychoterapeuta – sąd operuje na dowodach i faktach. Aby sędzia przybił pieczątkę na wyroku rozwodowym, musisz wykazać tzw. pozytywne przesłanki rozwodowe.

Polskie prawo (a konkretnie Kodeks rodzinny i opiekuńczy) mówi wprost: rozwód jest możliwy, gdy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Co to oznacza w praktyce? Musimy udowodnić zerwanie trzech kluczowych nitek łączących małżonków.

1. Zerwanie więzi uczuciowej (duchowej)

To zazwyczaj następuje jako pierwsze. Chodzi o ustanie miłości, szacunku, zaufania i chęci kontynuowania wspólnego życia. W języku prawniczym mówimy o wrogim nastawieniu lub – co częstsze – o całkowitej obojętności. Jeśli wciąż darzysz małżonka uczuciem, ale np. on Cię zdradził i dlatego chcesz rozwodu, dla sądu więź uczuciowa może być wciąż „dyskusyjna”. Dlatego tak ważne jest precyzyjne określenie momentu, w którym to uczucie wygasło.

2. Zerwanie więzi fizycznej

Mówiąc wprost – chodzi o ustanie pożycia intymnego. Sąd będzie o to pytał. To jedno z tych pytań, które najbardziej stresuje moich Klientów, ale jest ono standardową procedurą. Jeśli sypiacie ze sobą „od czasu do czasu”, sąd może uznać, że rozkład pożycia nie jest zupełny. Oczywiście, zdarzają się sytuacje incydentalne (np. próba ratowania małżeństwa), które nie przekreślają szans na rozwód, ale generalna zasada jest prosta: koniec małżeństwa to koniec sypialni.

3. Zerwanie więzi gospodarczej

Tutaj sprawa bywa skomplikowana. Teoretycznie oznacza to zaprzestanie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego: wspólnych zakupów, prania, gotowania, posiadania wspólnego budżetu. Ale co w sytuacji, gdy kredyt wiąże Was mocniej niż przysięga małżeńska i nadal mieszkacie pod jednym dachem?

Musisz wiedzieć, że wspólne mieszkanie nie wyklucza rozwodu. Można mieszkać razem (bo np. nie stać Was na dwa mieszkania), ale żyć osobno. Wtedy mówimy, że mieszkacie „jak lokatorzy”. Każdy ma swoją półkę w lodówce, każdy pierze swoje rzeczy, nie spędzacie razem czasu w salonie. Jeśli jednak nadal przelewasz żonie pieniądze na „wspólne życie” albo mąż robi Ci zakupy – sąd może uznać, że więź gospodarcza nadal istnieje.

Kiedy sąd NIE da Ci rozwodu? (Przesłanki negatywne)

Nawet jeśli udowodnisz, że nie kochasz, nie sypiasz i nie prowadzisz domu z małżonkiem, sąd może powiedzieć „NIE”. Dzieje się tak, gdy wystąpią tzw. negatywne przesłanki rozwodowe. To swoisty bezpiecznik w polskim prawie.

Dobro małoletnich dzieci

To najczęstsza przyczyna problemów. Jeśli sąd uzna, że w wyniku rozwodu ucierpi dobro wspólnych, małoletnich dzieci, rozwodu nie będzie. Nie chodzi tu o smutek dziecka (bo rozwód rodziców zawsze jest trudny), ale o sytuacje skrajne – np. pogorszenie warunków materialnych zagrażające ich rozwojowi lub silna trauma psychiczna wykraczająca poza standardowy stres rozwodowy.

Często zdarza się, że jeden z małżonków próbuje grać kartą „dobra dziecka”, by zablokować rozwód. Dlatego tak ważne jest ustalenie racjonalnego planu opieki jeszcze przed pierwszą rozprawą. Z mojego doświadczenia wynika, że sądy rzadko blokują rozwód z tego powodu, jeśli rodzice zachowują się odpowiedzialnie, ale warto znać te mechanizmy, by nie dać się zaskoczyć.

Rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny

To brzmi jak prawniczy bełkot, ale zasada jest prosta: jeśli to Ty zdradziłeś/aś i porzuciłeś/aś rodzinę, a Twój współmałżonek jest „czysty jak łza” i nie chce rozwodu – sąd może oddalić Twoje powództwo. Prawo nie pozwala na to, by osoba winna rozpadu czerpała korzyści ze swojego działania wbrew woli pokrzywdzonego.

Czy to sytuacja bez wyjścia? Nie. Sąd może orzec rozwód na żądanie winnego w dwóch przypadkach:

• Gdy drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód.
• Gdy odmowa zgody na rozwód jest „sprzeczna z zasadami współżycia społecznego” (np. mąż nie daje zgody tylko po to, by dręczyć żonę z czystej złośliwości, mimo że małżeństwo od lat jest fikcją).

Jak długo musi trwać rozkład pożycia?

Przepisy nie podają konkretnej liczby dni czy miesięcy. Używają pojęcia „trwały”. W orzecznictwie przyjmuje się, że musi to być okres, który pozwala uznać, że powrót do wspólnoty jest niemożliwy. Zazwyczaj jest to kilka miesięcy (ok. 6 miesięcy) ustania wszystkich trzech więzi.

Jeśli wyprowadziłeś się tydzień temu, a wczoraj złożysz pozew o rozwód, sąd może skierować Was na mediacje, uznając decyzję za przedwczesną. Pamiętaj jednak, że każda sprawa jest inna. Przy drastycznych przyczynach (np. przemoc), trwałość rozkładu może być stwierdzona szybciej.

Czy separacja jest konieczna przed rozwodem?

W Polsce nie ma obowiązku przechodzenia przez separację prawną przed rozwodem (inaczej niż w niektórych krajach zachodnich). Możesz od razu złożyć pozew o rozwód. Jednakże, jeśli z przyczyn religijnych lub osobistych nie jesteś gotowy na definitywny koniec małżeństwa, separacja może być dobrym rozwiązaniem. Pozwala ona uregulować sprawy majątkowe i opiekuńcze, nie zrywając węzła małżeńskiego ostatecznie.