Alimenty wstecz na dziecko: Jak żądać i ile lat wstecz?

Czy można odzyskać alimenty za lata ubiegłe?

Wyobraź sobie sytuację: przez ostatnie dwa lata ojciec dziecka nie dał ani grosza. Ty stawałaś na rzęsach, brałaś nadgodziny, może nawet pożyczyłaś pieniądze od rodziny, żeby zapłacić za przedszkole, lekarza i jedzenie. Teraz, gdy w końcu składasz pozew o alimenty, czujesz, że należy Ci się zwrot za ten trudny czas. I masz rację – należy Ci się. Ale system prawny nie działa tu intuicyjnie.

Wielu Klientów przychodzi do mnie z przekonaniem, że po prostu wpiszemy w pozwie: „Wnoszę o 2000 zł miesięcznie od dnia narodzin dziecka”. Niestety, to tak nie działa. Sąd może zapytać: „Skoro dziecko przeżyło te dwa lata, to znaczy, że jego potrzeby były zaspokojone, prawda?”.

To brutalna logika prawa: alimenty służą bieżącemu utrzymaniu. Skoro okres minął, a dziecko nie chodziło głodne, to teoretycznie alimenty „nie są już potrzebne”. Jednak nie martw się – to nie koniec drogi. Prawo przewiduje furtki, które pozwalają odzyskać te pieniądze, tylko trzeba wiedzieć, w które drzwi zapukać.

Ścieżka nr 1: Niezaspokojone potrzeby (Wersja trudniejsza)

Kodeks rodzinny pozwala na zasądzenie alimentów wstecz tylko wtedy, gdy potrzeby dziecka nie zostały zaspokojone. Co to oznacza w praktyce? Oznacza to sytuacje skrajne i, na szczęście, rzadkie.

Przykład? Dziecko wymagało rehabilitacji, na którą Cię nie było stać, więc rehabilitacja się nie odbyła. Dziecko potrzebowało aparatu na zęby, ale go nie kupiłaś z braku środków. Wtedy możemy iść do sądu i powiedzieć: „Wysoki Sądzie, te potrzeby nadal istnieją, są zaległe, więc ojciec musi teraz dać na to pieniądze”.

Ścieżka nr 2: Roszczenie regresowe (Twoja tajna broń)

To jest moment, w którym dobra strategia adwokacka zmienia wynik gry. Zamiast walczyć o alimenty wstecz (które sąd może oddalić, bo przecież dziecko nie przymierało głodem), składamy pozew o tzw. roszczenie regresowe.

Brzmi skomplikowanie, ale mechanizm jest prosty. Mówimy sądowi tak: „Wysoki Sądzie, oboje rodzice są zobowiązani do utrzymania dziecka. Przez ostatnie 2 lata tylko matka ponosiła te koszty. Wyręczyła ojca w jego obowiązku. Teraz żąda, by ojciec oddał jej połowę (lub inną część) tego, co wydała”.

To zmienia postać rzeczy. Nie pytamy już, czy dziecko jest głodne. Pytamy, ile pieniędzy wydałaś z własnej kieszeni, zamiast ojca.

Ile lat wstecz można się cofnąć? (Przedawnienie)

Tutaj wchodzi matematyka i kalendarz. Zgodnie z prawem, roszczenia alimentacyjne (w tym regresowe) przedawniają się z upływem 3 lat. To jest sztywna granica dla większości spraw.

Oznacza to, że jeśli ojciec nie płacił przez ostatnie 10 lat, a Ty dopiero teraz idziesz do sądu, odzyskasz pieniądze tylko za ostatnie 36 miesięcy (licząc wstecz od dnia złożenia pozwu). Lata wcześniejsze przepadły – w świetle prawa te roszczenia uległy przedawnieniu. Nazywamy to zarzutem przedawnienia, który druga strona na pewno podniesie (każdy adwokat to zrobi).

Warto jednak pamiętać, że jeśli w międzyczasie toczyła się sprawa, była ugoda, albo ojciec uznał dług na piśmie – bieg przedawnienia mógł zostać przerwany. Dlatego każdą historię trzeba przeanalizować indywidualnie.

Jakie dowody musisz zebrać?

W „zwykłej” sprawie o bieżące alimenty sądy często są elastyczne. Sędzia wie, ile kosztuje bułka czy buty, więc nie musisz przynosić paragonu za każdą skarpetkę. Wystarczy uprawdopodobnienie.

Przy roszczeniach wstecznych (regresowych) jest inaczej. Tutaj musisz udowodnić, że faktycznie poniosłaś wydatek w przeszłości. Sąd nie uwierzy na słowo, że 2 lata temu kupiłaś kurtkę za 300 zł. Musisz to pokazać.

Co jest najlepszym dowodem?

• Historie rachunku bankowego: To „król” dowodów. Pokazuje czarno na białym: data, kwota, odbiorca.
• Faktury imienne: Paragony często blakną i są anonimowe. Faktura na Twoje nazwisko jest trudna do podważenia.
• Umowy pożyczek: Jeśli zadłużyłaś się, by utrzymać dom, umowa pożyczki (nawet od rodziców) jest dowodem na to, że Twoje środki nie wystarczały.
• Zeznania świadków: Dziadkowie czy przyjaciele mogą potwierdzić, że w danym okresie ojciec dziecka nie odwiedzał go i nie robił zakupów.

Zadłużenie a „usprawiedliwione potrzeby”

Często pytacie mnie o długi. „Mecenasie, nie płaciłam czynszu przez rok, bo on nie dawał pieniędzy. Czy on musi to spłacić?”. To klasyczny przykład niezaspokojonej potrzeby mieszkaniowej.

Jeśli dług w spółdzielni nadal istnieje, to potrzeba mieszkaniowa (w tej części) nie została zaspokojona. W takiej sytuacji możemy żądać od ojca środków na spłatę tego konkretnego zadłużenia w ramach alimentów wstecznych. To jedna z niewielu sytuacji, gdzie „klasyczne” alimenty wstecz (a nie regres) mają sens i szansę powodzenia.

Czy dorosłe dziecko może pozwać rodzica o zaległe alimenty?

To ciekawy i smutny wątek. Często zgłaszają się do mnie dorośli ludzie (20-25 lat), którzy mówią: „Ojciec nigdy na mnie nie płacił, mama „honorowo” nie podała go do sądu. Czy teraz ja mogę go pozwać za te lata?”.

Niestety, odpowiedź zazwyczaj brzmi: nie. Roszczenie regresowe (czyli zwrot kosztów) przysługuje temu rodzicowi, który płacił (czyli matce), a nie dziecku. Dziecko (nawet dorosłe) mogłoby żądać alimentów wstecz tylko, gdyby wykazało, że jego potrzeby z tamtych lat są nadal niezaspokojone (np. nieleczona wada zgryzu z dzieciństwa). Ale odzyskanie „gotówki do ręki” za to, że było ciężko, jest prawnie niemożliwe dla dorosłego dziecka.

Jeśli jednak matka żyje, to ona może wystąpić z roszczeniem regresowym przeciwko ojcu (oczywiście pamiętając o barierze 3 lat przedawnienia).

Gdy wyrok już jest, ale on nie płacił

Musimy odróżnić dwie sytuacje. Cały ten artykuł dotyczy przypadku, gdy nie było wcześniej wyroku sądowego. Jeśli jednak miałaś wyrok, a ojciec po prostu nie płacił, to nie jest sprawa o alimenty wstecz. To sprawa dla komornika.

W takim przypadku długi nie znikają tak łatwo po 3 latach (jeśli sprawa jest u komornika, przedawnienie nie biegnie). Możesz ścigać dłużnika o każdą złotówkę z odsetkami. Więcej o tym, jak działa komornik przy alimentach, pisałem w osobnym artykule.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o alimenty wstecz