Kto pokrywa koszty sądowe w sprawie o alimenty?

Czy złożenie pozwu o alimenty kosztuje? (Zasada zwolnienia)

To najczęściej zadawane pytanie w mojej kancelarii, zaraz po tym „ile dostanę?”. Odpowiedź brzmi: to zależy, po której stronie barykady stoisz. Ustawodawca w Polsce wyszedł z założenia, że osoba starająca się o środki na utrzymanie (czyli alimenty) jest zazwyczaj w trudniejszej sytuacji i nie powinna być blokowana przez bariery finansowe.

Dlatego, jeśli to Ty składasz pozew o alimenty w imieniu swojego małoletniego dziecka (lub jako pełnoletnie dziecko), jesteś z mocy prawa zwolniony z kosztów sądowych. Co to oznacza w praktyce?

• Nie płacisz opłaty od pozwu (normalnie w sprawach cywilnych to 5% wartości sporu).
• Nie płacisz za wnioski o zabezpieczenie (czyli o to, by pieniądze płynęły już w trakcie procesu).
• Nie płacisz za klauzulę wykonalności (dokument potrzebny dla komornika).

Musisz jednak wiedzieć, że „koszty sądowe” to nie to samo co „koszty procesu”. O różnicach opowiem za chwilę, bo to właśnie tutaj wielu rodziców wpada w pułapkę.

Ile płaci pozwany (ojciec/matka), jeśli przegra sprawę?

Spójrzmy teraz na drugą stronę sali sądowej. Jeśli jesteś osobą, od której żąda się alimentów (najczęściej jest to ojciec, choć nie zawsze), sytuacja wygląda inaczej. Na starcie Ty również nie ponosisz opłat sądowych – bo to nie Ty wniosłeś pozew. Ale licznik bije.

W momencie wydania wyroku, sąd robi bilans. Jeśli przegrasz sprawę (czyli sąd zasądzi alimenty), to Ty zostaniesz obciążony kosztami, z których druga strona była zwolniona. Ile to wynosi?

Opłata stosunkowa w sprawach majątkowych to zazwyczaj 5% wartości przedmiotu sporu. W sprawach o alimenty na dziecko wartość przedmiotu sporu to suma alimentów za cały rok.

Przykład: Sąd zasądził od Ciebie 1000 zł miesięcznie.

Wartość przedmiotu sporu: 12 x 1000 zł = 12 000 zł.

Opłata sądowa (którą zapłacisz Skarbowi Państwa): 5% z 12 000 zł = 600 zł.

Do tego dochodzą koszty adwokata drugiej strony, jeśli był obecny. To często drugie tyle lub więcej.

Adwokat za darmo? Nie myl kosztów sądowych z kosztami zastępstwa

Tu dochodzimy do sedna, o którym często zapominają autorzy internetowych poradników. Zwolnienie z kosztów sądowych (opłat dla sądu) to NIE JEST zwolnienie z kosztów adwokata (koszty zastępstwa procesowego).

Jeśli wnosisz o alimenty i wynajmujesz adwokata, płacisz mu Ty. Jeśli wygrasz sprawę w 100%, sąd nakaże pozwanemu zwrócić Ci te pieniądze (według stawek urzędowych, które zazwyczaj są nieco niższe niż rynkowe). Ale co, jeśli przegrasz?

Co jeśli przegram sprawę o alimenty? (Ryzyko powoda)

Wyobraź sobie sytuację: Wnosisz o podwyższenie alimentów z 1000 zł na 3000 zł. Sąd po analizie dowodów stwierdza, że to przesada i podnosi alimenty tylko do 1200 zł.

Formalnie wygrałaś tylko w małej części (200 zł z żądanych 2000 zł podwyżki). Sąd może uznać, że „przegrałaś” sprawę w 90% i nakazać Ci zwrot kosztów adwokata byłego męża. Tak, mimo że sprawa dotyczyła pieniędzy na dziecko. To jest właśnie to ukryte ryzyko, o którym rzadko się mówi.

Obniżenie alimentów – czy tu też jest za darmo?

To bardzo ważny niuans. Jeśli jesteś rodzicem płacącym alimenty (np. ojcem) i straciłeś pracę, możesz złożyć pozew o obniżenie alimentów. Ale uwaga – w tej sytuacji NIE jesteś osobą dochodzącą świadczeń alimentacyjnych. Jesteś osobą, która chce płacić mniej.

Większość sądów stoi na stanowisku, że w takim przypadku musisz zapłacić opłatę sądową od pozwu (5% wartości przedmiotu sporu, czyli różnicy, o którą walczysz, w skali roku). Chyba że… złożysz wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację materialną. Jeśli tego nie zrobisz, sąd wezwie Cię do zapłaty.

Koszty komornicze – kto płaci, gdy wyrok to za mało?

Wygrana w sądzie to jedno, a zobaczenie pieniędzy na koncie to drugie. Jeśli dłużnik nie płaci dobrowolnie, sprawę przejmuje komornik alimentacyjny.

Dobra wiadomość dla wierzyciela (dziecka/matki): egzekucja alimentów jest dla Was bezpłatna. Nie wpłacacie zaliczek na komornika. Wszystkie koszty egzekucji komorniczej obciążają dłużnika. To kolejny powód, dla którego unikanie płacenia alimentów jest skrajnie nieopłacalne ekonomicznie. Dług rośnie nie tylko o odsetki, ale i o sowite koszty komornicze.

Czy można nie płacić w ogóle, nawet po przegranej?

Prawo przewiduje furtkę dla osób w skrajnie trudnej sytuacji życiowej (np. ciężka choroba, bezdomność). Można ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych – całkowite lub częściowe. Wymaga to jednak wypełnienia bardzo szczegółowego oświadczenia o stanie majątkowym. Sąd prześwietli Twoje dochody, oszczędności i wydatki. Nie wystarczy napisać „nie mam pieniędzy”. Trzeba to udowodnić dokumentami.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o koszty w sprawach alimentacyjnych